TATUAZHI NË GUR (V) 2

Një nga pasazhet më klishe, dhe më të përsëritura në dokumentarët festivë të viteve 1960-1980, që u rimorën pastaj edhe në kolazhet me gjetje në arkivat e filmit, tregonte një skuadrilje avionësh luftarakë MIG duke fluturuar në formacion mbi peizazhin e valëzuar; teksa kamera, pas gjase në njërin prej avionëve, ndalej për një çast mbi fjalën ENVER, të shkruar me shkronja të bardha dhe gjigante, në shpatin e malit Shpirag, afër Beratit.

Më tepër…

SEKS I GOMUAR 4

Për arsye me siguri të shumta, por për mua megjithatë të paqarta, gazetat shqiptare online i japin përparësi marramendëse pornografisë – kushedi ngaqë ashtu i pëlqen publikut të tyre, ose ngaqë ashtu u pëlqen atyre që i përgatitin faqet, ose pronarëve përkatës, ose ngaqë paguhen për të vepruar kësisoj.

Më tepër…

BOLERO

Libri im i fundit, Bolero (Dudaj), ka dalë tashmë në qarkullim dhe mund të gjendet të paktën në libraritë kryesore të Tiranës.

Është realizim i një koncepti artistik me të cilin kam luajtur prej kohësh, së paku që prej fundviteve 1990, por që vetëm tani arriti pjekurinë e nevojshme për t’iu dhënë lexuesit.

Më tepër…

LLËQE Përgjigje

Ndoshta më karakteristiket e fjalëve që kanë hyrë në shqipe nga turqishtja osmane, janë ato me prapashtesën –llëk, të tilla si maskarallëk, ustallëk, boshllëk, bollëk, beqarllëk, pisllëk, fodullëk, sakatllëk, hajvanllëk, etj. Ka me dhjetra të tilla, zakonisht tashmë të kufizuara në ligjërimin bisedor dhe të thjeshtë, dhe që paraqiten si emra abstraktë të mbiemrave tematikë (maskara -> maskarallëk, etj.)[1].

Më tepër…

DY GJËRA QË DI PËR ENRI CANAJN 3

Enri Canaj ishte rreth dhjetë vjeç kur u largua nga Shqipëria, ndërsa sot punon si fotograf për gazetën Ta Nea të Athinës, mëson nga një artikull i M. Krousten-it, botuar në I efimerida dhe rimarrë nga Le Courrier des Balkans. Me realizimet e tij më të mira çelen ekspozita në Greqi dhe shumë syresh gjejnë vend në revista të njohura ndërkombëtare, por megjithatë shumë rrallë ndesh në përpjekje për të interpretuar sadopak profilin e punimeve së tij.

Më tepër…

TATUAZHI NË GUR (IV) 1

Totalitarizmi e ka pasur obsesion gjigantizmin në projektet publike, në organizimin e hapësirës, në propagandë, madje edhe në ligjërim – ku shprehet nëpërmjet trajtave sipërore, absolute dhe relative, të mbiemrave; por edhe thjesht në orët e fjalimeve (Fidel Castro-ja në OKB) dhe kohëzgjatjen e duartrokitjeve frenetike në kongreset.

Si mund të shpjegohet kjo mani në kufi të delirit, nga regjime që kërkonin të paraqiteshin si “populli në pushtet”?

Më tepër…

T’I GDHENDËSH VENDIN GJUHËS (II) Përgjigje

Sa komode është t’ia delegosh gjuhës aktivitetin, të thuash ajo na flet e na radhit si instrument të pushtetit të saj. Doemos ka doza vërtetësie në idenë e Unit të nënshtruar ndaj sistemit komunikativ të komunitetit përkatës, e prapësëprapë “gjuha na flet” është pas gjase slogani më perfid i vetëviktimizimit të një mendësie që e ka kthyer viktimizimin në karrierë ose në atë që letërsia e quan Bildung.

Më tepër…

NJË ÇMIM PËR LETËRSINË SHQIPE 6

Këto ditë u mbyll Salloni i librit të Ballkanit në Paris. Është një  veprimtari  që zhvillohet për të pestën herë në mjediset e INALCO-s (Instituti Kombëtar i Gjuhëve dhe Civilizimit Oriental), pjesë e sistemit të  Sorbonës. Në të  marrin pjesë rreth tridhjetë botues francezë, të cilët paraqesin një numër të madh autorësh të të gjitha vendeve të Ballkanit.

Më tepër…

T’I GDHENDËSH VENDIN GJUHËS (I) 3

Kur dy njerëz me sfonde të ndryshme etniko-kulturore lidhen me njërin-tjetrin, ndodh që e kaluara kthehet në truall të djerrë, si një emërues i përbashkët që mungon e qarkullon në xhiro boshe, e dikur ndoshta gogësinë edhe në zemrën e miqësisë a dashurisë më të devotshme. Ky është momenti kur nis kacavjerrja në pemën e kujtesës me kalimet nga një degë në tjetrën që ndonjëherë ndriçojnë rrëfimtarin më shumë se dëgjuesin.

Më tepër…

SIPAS MERITAVE 6

Megjithëse Shqipëria ka hyrë në rrjedhën botërore të informacionit, të paktën potencialisht, nuk është e thënë që debatet kulturore që hapen në Perëndim mund të zhvendosen mekanikisht në hapësirën shqiptare, pa zhvilluar një reflektim të mëtejshëm. Le të marrim çështjen e meritokracisë.

Më tepër…

ME GOJËN E TYRE 2

Sot një numër i madh mediash shqip online e hapin faqen me një lajm tronditës: një Ilarion Ruvarac (1832-1905), i prezantuar si “themelues i kritikës së historiografisë dhe kundërshtar i historiografisë romantike nacionaliste serbe” paska qenë deklaruar kundër miteve kombëtariste serbe, përfshi ato për betejën e Kosovës dhe për Skënderbeun “serb.”

Më tepër…

TATUAZHI NË GUR (III) Përgjigje

Një nga mënyrat si festonte “populli”, në Shqipërinë totalitare, ishte duke i ofruar koreografitë e veta, si buqeta lulesh, udhëheqjes – çka e shëmbëllzon parada e 1 majit, kur një lumë i pafund njerëzish viheshin të kalonin, madje të rridhnin përpara tribunës ku ishte ekspozuar, në vitrinë llamburitëse, udhëheqja e lartë e Partisë dhe e shtetit; për t’u blatuar këtyre burrave dhe ndonjëherë grave brohoritje, entuziazëm, parulla, portrete gjigantografike dhe valle të lëvizshme.

Më tepër…

SHAHU NË PALERMO Përgjigje

Po e nis me një histori pak të njohur.

Edhe pse me prejardhje nga periudha e Rilindjes Europiane, mbrojtja siciliane (1.e2-e4 c7-c5) është një nga hapjet më popullore në shah – dhe gjithsesi nga mënyrat më të preferuara për t’iu përgjigjur lëvizjes së parë e2-e4 nga i bardhi.

Më tepër…

TATUAZHI NË GUR (II) 4

Në nëntor të vitit 1969, regjimi festoi me zulmë 25-vjetorin e çlirimit. Nga ato festime unë fëmija veç mbaj mend dritat shumëngjyrëshe të dekorit dhe fishekzjarrët; por ka të ngjarë se bash atëherë ndonjë aparatçik i shkathët a sekretar politik i propagandës, do të ketë hedhur idenë që të shkruhej diçka e madhe, diçka epike, në kanavacën natyrore të malit të Dajtit.

Më tepër…

PICKIMI I BLETËS 5

pjalmimi-bletaPo të interesohesh për bletët në këto momente rrezikon të të kujtojnë atë shprehjen e krehjes ndërsa fshati digjet. Sidoqoftë, ia vlen barra qiranë, për arsye se fshati vërtet po digjet dhe bletët janë kallauzi më i mirë.

Më tepër…

TATUAZHI NË GUR (I) Përgjigje

Sapo kishim mbaruar shkollën e mesme – “Sami Frashërin” në Tiranë – kur në vjeshtë të vitit 1977 na çuan për një vit punë të detyruar, ose stazh në prodhim, siç e quanin atëherë, në Fabrikën e Tullave në Vorë, gjysmë orë larg Tiranës. Tre prej nesh u caktuan të punonin në repartin e remontit, si ndihmës-mekanikë; sentencë zemërgjerë, krahasuar me ç’pësuan të tjerët.

Më tepër…

PENSIONI PËR ATA QË KTHEHEN Përgjigje

Një nga problemet serioze të migrantëve shqiptarë është informacioni. Vështirësitë e procesit migrator, përfshirë edhe ato të gjuhës, ndikojnë negativisht mbi njohjen e të drejtave të migrantëve, të cilët shpeshherë nuk i gëzojnë ato thjesht për mosnjohje të legjislacionit. Më tepër…

BIMËSI ALBANOLOGJIKE Përgjigje

Pemën më të fundit të gjuhëve indo-europiane e ka përgatitur Instituti Suedez i Pemëtarisë, me qendër në Malmö.

Edhe pse tepër asimetrike në strukturë dhe në hollësi, ajo do t’u shërbejë studimeve të sotme albanologjike, më aktive se kurrë, për t’u mbyllur gojën armiqve të shumtë, detraktorëve të brendshëm dhe të jashtëm dhe cinikëve pa atdhe.

Më tepër…

LËKURA E MITIT 7

Më tërhoqi vëmendjen një polemikë e hapur këto ditë, rreth një deklarate të aktorit Roger Moore, në lidhje me kriteret që duhet të përmbushë një aktor, për të përballuar personazhin e James Bond-it në ekranin e madh.

Roger Moore, që e ka luajtur vetë në atë rol vite më parë, e pat thënë këtë në kontekstin e një spekulimi për Idris Elbën si një nga kandidatët për të zëvendësuar Daniel Craig-un në atë rol.

Më tepër…