VALORI DI SCARTO 6

Mbase lexuesve të blogut u kujtohet akoma se çfarë ndodhi me esenë time “Valori di scarto” të botuar tani së voni nga revista Lettera Internazionale: një dorë e panjohur e një harbuti rishkroi, në fazën redaksionale, paragrafin e fundit dhe kushedi ç’pjesë të tjera të tekstit të përkthyer në italishte.

Më tepër…

TË FLASËSH PËR LIBRIN 26

Albatros Rexhaj dhe Mustafa Nano janë përfshirë, këto ditë, në një debat publik, në lidhje me librin shqip, promovimin e tij dhe suksesin në publik, duke marrë shkas edhe nga çfarë ka ndodhur me librin e gazetarit B. Fevziu kushtuar Ahmet Zogut.

Artikulli fillestar i Rexhajt mund të lexohet këtu; përgjigjja e Nanos këtu; dhe kundërpërgjigjja e Rexhajt këtu.

Më tepër…

MË JEPNI NJË GJILPËRË 1

Në Galerinë e Belvederes të Vjenës shkova për të parë vepra të famshme të pikturës botërore. Kjo galeri ka fatin të ketë në koleksionin e vet vepra të periudhave të ndryshme: mesjeta, baroku, romanticizmi, impresionizmi, e kështu me radhë. Atje mund të admirohen autorë si Paul Cézanne, Vincent van Gogh, Claude Monet, Egon Schiele, Oskar Kokoschka, Gustav Klimt, por edhe të tjerë big nga arti i djeshëm dhe ai bashkëkohor. Më tepër…

SHKËPUTJE ME PAK ZHGËNJIM Përgjigje

Jo vetëm udhërrëfyesit turistikë, por edhe njohësit e Vjenës, të këshillojnë ta vizitosh medoemos Ekspozitën e Shkëputjes (Wiener Secessionsgebäude). Për shkak të ftesave të ndryshme, përshkrimeve nëpër libra, komenteve të artdashësve dhe nxitjeve të admiruesve të ndryshëm, ndërtesa e famshme e Shkëputjes vjeneze bëhet një must për turistin e huaj, një etapë që nuk mund të kapërcehet në asnjë mënyrë. Më tepër…

DHJETORI, MUAJ I SERTË 3

Trashëgimia politike dhe historike, madje edhe vetë kujtimi publik i ngjarjeve të dhjetorit 1990, kanë pësuar shndërrime në rrjedhë të viteve: nga përlavdimi total i fillimeve, te vetëmburrjet dhe narrativat personale, pluraliteti i perspektivave dhe, tani së fundi, vënia në dyshim e domethënies së ngjarjeve vetë dhe e integritetit politik, në mos edhe etik, të protagonistëve.

Më tepër…

NË BUZË TË LËNDINËS SË … 3

Pak ditë më parë ndesha diçka në PTF që pati efektin e një reaksioni kimik, elementët e të cilit flinin të veçuar derisa puhia e leximit i solli në kontakt. E kam fjalën për shkrimin “Puthje në seri” të Pishakut, ku diskutohet praktika e riprodhimit të veprave të artit, më saktësisht, pikturës në epokën e fotografisë.

Më tepër…

FJALË ME HATËR 2

Një fjalë shqipe e vështirë për t’u disiplinuar kuptimisht është hátër, ndonjëherë e shqiptuar edhe si hatËr (me theksin në rrokjen e dytë); e cila përdoret si emër në kontekste ku flitet për detyrimet rituale që kemi ndaj të tjerëve, ose qokat, por sidomos në disa togfjalësha idiomatikë, dhe kryesisht më mbeti hatri, (bëje diçka) për hatrin tim, dhe e mbaj dikë me hatër (i mbaj hatrin dikujt). Në vështrim të parë, nuk duket se çfarë mund t’i bashkojë kuptimisht këto përdorime sot në shqipen bisedore.

Më tepër…

NGA BREGU NË BREG E KTHIM 3

Ecejake pasaportash

Italia ka kohë që është shndërruar në vend imigrimi dhe emigrimi njëkohësisht. Që nga shfaqja e krizës e deri më sot, dukuria e ardhjes së imigrantëve është shoqëruar nga ikja e italianëve drejt vendeve të tjera. Mirëpo, kurrë më parë kjo bashkëjetesë moderne mes dy dukurish të kundërta nuk është ilustruar kaq mirë nga statistikat siç ndodhi me të fundit të ofruara nga Istat. Më tepër…

JASHTËQITJE TË UJSHME 72

Lexoj sot në Panorama një artikull të Minella Aleksit, i cili i referohet një kapitulli të librit tim, Sende që nxirrte deti, të botuar në revistën italiane Lettera internazionale, no. 120, tetor 2014, për të më akuzuar se jam kthyer në një shpërndarës të shpifjeve kundër Kadaresë dhe pikërisht në lidhje me një deklaratë të supozuar të tij, për refugjatët e vitit 1990, si “jashtëqitja e kombit”.

Më tepër…

KOMBINATI (IV) Përgjigje

E sotmja e së nesërmes

Për çfarë ka nevojë sot Kombinati? Si shumë periferi ka nevojë urgjente të dëgjohet. Në pak vite banorët e tij kanë pësuar ndryshime epokale. Me forcën e tsunamit, të rejat e post-murit kanë fshirë vende identitare, kanë lëngëzuar kufij, kanë tëhuajësuar hapësira.

Më tepër…

NË MOS QOFTË, U SAJOFTË 44

Studiuesja Viola Isufi, e ftuar në emisionin “Jamais Vu” të M. Nanos, është shprehur atje se “në Shqipëri kanë ndodhur dy shkëputje brutale që e kanë ndërprerë letërsinë: Ndërprerja e parë erdhi nga dyndja e flamujve islamikë kur ajo filloi të bulëzonte, e dyta ishte ardhja e realizmit socialist” (diku rreth minutës 28).

Më tepër…

KOMBINATI (III) 16

Nostalgjia e pasqyrës

Lagjja e Kombinatit u ka ofruar banorëve të vet identitet të fortë. Krenaria e të qenit kombinats ka përshkuar një sërë brezash. Identiteti i lagjes ishte një lloj brand-i, marke, pak i ngjitur nga të tjerët e pak i kapardisur nga kombinatsit vetë. Të lindurit e kanë mbajtur kudo emrin e lagjes së vet, pa u turpëruar, gjatë gjithë viteve.

Më tepër…

TË URREJE TURKUN 8

Meqë flasim për raportin tonë psikologjik, si popull, me turkun, po lejohem të sjell një dëshmi personale, nga fëminia.

Kam qenë fëmija i parë, i brezit tim, në një familje relativisht të zgjeruar; ku më ka rritur stërgjyshja – ose Aneja sikurse e quanim – e lindur nënshtetase e sulltanit në Gjirokastër, sikurse edhe të gjithë gjyshërit e mi.

Më tepër…

SHQIPËRIME (III) 9

Po vazhdoj të sjell lista huazimesh të shqipes nga turqishtja (osmanishtja), që janë larguar aq shumë kuptimisht nga burimi, sa të ndihmojnë për të kuptuar më mirë dinamikën e marrëdhënieve midis dy gjuhëve, në nivelin e kontaktit. Edhe një herë synimi im nuk është të bëj etimologji (pse identifikimin e orientalizmave e kam marrë të gatshëm), por të reflektoj për regjistrin bisedor të shqipes.

Më tepër…

KOMBINATI (II) 8

Qendra e periferisë

Është e pamundur të shkruash për Kombinatin pa përmendur monumentin e Stalinit. Bënte tërësisht pjesë në identitetin e lagjes. I ndërtuar në hyrje të kombinatit të tekstileve, në sheshin me të njëjtin emër, kishte mbetur pak në anë të urbanistikës së qytetit.

Më tepër…

SHQIPËRIME (II) 17

U bënë muaj që po sjell në blog analiza kuptimore të orientalizmave të shqipes bisedore, kryesisht me synimin për të treguar (1) se këto fjalë kanë marrë një jetë të dytë në regjistrin bisedor dhe se (2) vetë regjistri bisedor i ka përdorur orientalizmat për t’u çliruar sadopak nga varësia prej leksikut dialektor, sa kohë që orientalizmat janë, në mënyrën e tyre, element i përbashkët i shqipes.

Më tepër…

MËSIM I KEQ 8

Kur shikon një shkrim në gazetë me titullin “E fyen, shqiptari i jep një mësim të mirë” e me nëntitullin “Shqiptari e mori në dorë situatën, pasi nuk i pëlqyen fyerjet raciste të një personi”, vëmendjen e ke tashmë të magnetizuar, aq më tepër kur informacioni shoqërohet nga videoja ilustruese. Ç’të ketë ndodhur vallë?

Më tepër…

KOMBINATI (I) 2

Kombinati, më shumë se lagje është histori. Jo të gjitha lagjet, përfshirë ato të Tiranës, kanë diçka për të treguar, ose dinë të rrëfehen nga të tjerët. Disa humbasin në anonimësinë e kohës, pa gjurmë e pa lavdi, të tjera belbëzojnë për të lënë shenja efemere të ekzistencës së vet; disa janë veçse vrima në kujtesë, shprehje të pastra urbane, të tjera flenë mbi dafinat e qendrës, por pa identitet. *

Më tepër…

PUBLIKU I KËTIJ TEATRI 4

Vërej një prirje të dalë dore, në marrëdhëniet e institucioneve publike me historinë dhe historiografinë në Tiranë, për të hapur, për të gërmuar, për të zhvarrosur, për të zbardhur “sekrete” ose çfarë ishte mbajtur e fshehtë deri më sot, që nga bunkerët anti-atomikë deri tek librat e rezervuar të bibliotekës kombëtare; pa folur pastaj për rishikimin e historisë deri në detaje dhe, më në fund, dosjet.

Më tepër…

TË KESH FRIKË NGA VAKSINA 3

Një lajm që më zuri syri kalimthi në një gazetë italiane, për tre njëmbëdhjetë të vdekur pas gjase për shkak të vaksinës kundër gripit, më bëri të mendoj për dilemat që i shoqërohen kësaj vaksine dhe imunizimit në përgjithësi, në mendjen time si qytetar i kujdesshëm për shëndetin.

Më tepër…

ME KËTË RAST KURRË MË 10

Sa herë që kalendari shënjon 28 e 29 nëntor, si shqiptar i diasporës pyes veten se si mund të bëhem më vetëdijshëm pjesë e ndërgjegjes kombëtare që aktivizojnë këto ditë, duke më kujtuar se kaq e aq vite më parë diçka e memorueshme ndodhi në vendlindjen time, diçka e pajetuar prej meje, por e rrënjëzuar në identitetin tim.

Më tepër…

ME KËTË RAST 1

Ky tekst është shkruar me rastin e festave kombëtare të Shqipërisë dhe të shqiptarëve anembanë botës; sikurse e kërkon kalendari.

Nëpërmjet tij, blogu Peizazhe të Fjalës synon të marrë pjesë në harenë e përgjithshme dhe atmosferën që duhet të jetë krijuar mes bashkatdhetarëve gjatë këtyre ditëve.

Më tepër…

PRAPA “DUALITETIT PATRIOTIK” 5

Vështirë të mohohet se, të paktën në tonet e retorikën e saj, politika shqiptare po i shkel gjithnjë e më shumë syrin ndjenjave kombëtariste. Që nga historia e stadiumit me dron, duke kaluar nga vizita e Kryeministrit shqiptar në Beograd, e deri më sot, edhe pse në fillesat e saj, po zhvillohet një lloj gare e heshtur për t’u akredituar nga pikëpamja kombëtariste pranë opinionit publik mbarëshqiptar. Më tepër…

MË I AVASHTI FITON 13

Këtë vjeshtë vendosa të ndiqja sërish filma televizivë pas një pauze gati njëvjeçare. E inaugurova kthimin me dy serialë jo fort të reklamuar në kontinentin plak: Under the Dome (Nën Kupolë), serial amerikan, dhe Broadchurch, britanik. Pritmëritë për të parin i pata fort të larta, sepse një histori e bazuar mbi romanin me të njëjtin titull të Stephen King premtonte, më në fund, diçka të paramenduar, pas një varg serialesh të tjerrura me zor sezon pas sezoni. Broadchurch s’më ngrohte aq, pa çka se një kishë e gjërë është lajm i mirë.

Më tepër…

KOMBI MIDIS GJUHËVE 6

Sa herë që bie fjala për “kombin kosovar” – si projekt ose edhe si realitet – kombëtaristët shqiptarë reagojnë me zjarr, duke shpjeguar se diçka e tillë ose nuk ekziston, ose do të sillte përçarje të kombit shqiptar ose të idesë kombëtare.

Në fakt, edhe Fjalori i Shqipes së Sotme (2006), e përkufizon kombin si “bashkësi e qëndrueshme njerëzish, e formuar historikisht, në bazë të bashkësisë së gjuhës, të territorit, të jetës ekonomike dhe të formimit psikik, që shprehet në bashkësinë e kulturës”; çka do t’i përfshinte shqiptarët e Kosovës brenda kombit shqiptar.

Më tepër…