Peizazhe të fjalës

ose natyra jo aq të qeta
Gjuhësi

ETIMOLOGJI TË ÇABEJT: E KREMTE, KRIPË

kremte (e) f. “ditë feste kishtare”. E paspieguar te G. Meyeri 205. Bugge (BB XVIII 168) mendon për një afrim me gjerm. e lartë të vj. hirmen “me pushue, me u prehë”. Jokli Studien 41 e lufton këtë barazim me të drejtë, me arsyetimin se kuptimi i së kremtes si ditë pushimi është judaik-kristian. Afrimin që bën ai vetë me gjerm. Ruhm “famë”, ind. e vj. carkarti “përmend me mburrje”, gr. κήρυξ “kasnec” e kundërshton Thumbi (Gött. Gel. Anz. 1915, f. 24) për arsye kuptimore e formale, e me të bashkohet dhe Walde­-Pokorny I 353v. Khs. dhe Oštir (Arhiv II 282, 310).

Fjalë e sferës kishtare, që është për­gji­thë­suar në një fjalë laike. Në Kalabri për “gëzim, festë” (V. Dorsa te G. Meyer, Alb. Gram. 71); në Greqi e krëmptea (G. Meyer AS V 49), me zhvillim të një p-je si tingull homorganik pas m-së. Neologjizma janë kremtoj e kremtim m. Ashtu si emrat e ditëve të javës, edhe e kremte është një mbiemër, dalë nga një elipsë prej ditë e… (sh. SCL 4, 1959, 532, 533 shën. 1). Duke u nisur nga kjo që në shqipen i mirë përdoret dhe për “i shenjtë”: vend i mirë (Kristoforidhi 21), natë e mirë, vorre të mira (kjo në Qafmurrë), dhe që ditë e kremte do të jetë “ditë e shenjtë”, mund të mendohet për e kremte një kuptim më i lashtë “e mirë”. Atëhere fjala lejon një krahasim me tok. krent “i mirë”, krentaune “mirësi” që citon Meillet IJ I 10. Në shqipen e kremte dhe e premte përbëjnë një çift fjalësh që formojnë rimë, dhe që duket të kenë ndikuar njëra-tjetrën, sh. e premte.

kripë krypë f.; krip, kryp, kripój, kripësój, kërpíj, krëpíj, në Siqeli kuprínj “i shtie kripë; i shtie përsipër sheqer, hi”; kripaník kripës kripsnik krypësník m. “boskë”, krypçë krypenicë f. “kripanik”; kripësirë f. “shëllirë”; krypanéc m. “lakror me hithra”, krypësht m. “Alyssum mari­ti­mum”, pas Gazullit “Turgenia” krypëç f. “Tamarix, brukë”, krypësorrë f. “kuarc, kalcit” (Gazulli, sh. sorrë); i krypshëm “i kripur”. – Fjalë e afër me sll. krupa (sll. e vj. kishtare krupa “thërrime, thërmiqe”, skr. krúpa “breshnizë, breshër” etj.); khs. G. Meyer f. 206, AS III 4, Jokl LKU 89, 287, Berneker I 630, Walde-Pokorny I 482, Tagliavini 161 (me literaturë), Po­kor­ny 623. Fjala shqipe, si refleks i një baze *krūpā, qëndron në raport apofonie me fjalën sllave dalë nga një *kroupa, Jokl IAnz 35, 36, Vasmer I 35, REW I 671 me literaturë. Në këto rrethana forma kripë, kryesisht e toskërishtes, është sekundare, krypë primare, jo anasjelltas, si mendon La Piana SLA Varia 44.

Forma me -i- kryesisht e toskërishtes, ajo me -y- e gegërishtes. Del sëpari në një dokument latin të vitit 1403 me zgjerimin gripareas “anije ngarkuar me kripë” (Act. Alb. II 742), me kr-në nistore sonorizuar në gr-, si shpeshherë, e me sufiks -are. Me­ndi­mi i V. Hehnit, pranuar prej G. Meyerit, që lituanishtja e shqipja e kanë humbur fjalën e vjetër për “kripë”, për shqipen nuk është i drejtë, sh. i ngjelmët e shije.


Discover more from Peizazhe të fjalës

Subscribe to get the latest posts sent to your email.

Discover more from Peizazhe të fjalës

Subscribe now to keep reading and get access to the full archive.

Continue reading