Peizazhe të fjalës

ose natyra jo aq të qeta
Gjuhësi / Totalitarizëm

SHQIPJA TOTALITARE (XXI)

Ndër metaforat e shumëllojshme që shtinte në punë ligjërimi totalitar për t’i gjallëruar kumtet ideologjike, metafora bimore zinte kryet e vendit, duke u shtjelluar në trajta të një sistemi mbishenjimesh që niste me farën e mbjellë, e vazhdonte më tej me filizin, pemën që çelte lule e bënte kokrra, e më në fund me lisat e gjatë që i bënin ballë suferinës.

Për nga vlera e përdorimit, kjo kryemetaforë i kapërcen kufijtë e ideologjisë totalitare, meqë bashkëtingëllon drejtpërdrejt me kulturën e një populli bujqësor, të lidhur pas tokës e sidomos të njëjtësuar me ciklet e natyrës e të gjelbërimit. Një ligjërim i pasur me metafora që i referoheshin drejtpërdrejt prodhimit bujqësor, punës në arë, ugarit, kopshtit, pemëve frutore, pyllit dhe peizazhit i përshtatej mirë përbërjes shoqërore të publikut në Shqipërinë totalitare.

Kryemetafora, si vetë shenjuesi i saj, e kish pikënisjen te dheu, ose simboli universal i kombëtarizmit. Duke e identifikuar procesin historik të ndërtimit të socializmit me etapat në jetën ose rritjen ose zhvillimin e një bime krijesë të dheut, ideologjia totalitare njëfarësoj i mëshonte edhe karakterit në thelb patriotik të regjimit komunist në Shqipëri. Që këtej edhe një nga thëniet më emblematike të atyre kohëve: liria i ka rrënjët në gjak, e cila vendosej mirë në kontekstin e “kësaj toke” të vaditur me gjak dëshmorësh e ku preheshin eshtrat e të rënëve.

Mbarë shoqëria shqiptare mund të përfytyrohej në trajta në thelb vegjetale: me farën e ideve komuniste mbjellë në mendjet e njerëzve, shkollat si fidanishte ku seliteshin fidanët e filizat e së ardhmes, për të arritur pastaj te frytet e begata të përpjekjes ndërtimtare, e më në fund te imazhi i Partisë rrap madhështor mbirë ndanë udhës ku shkojnë shtrëngatat.

Metafora e rrënjëve lidhet drejtpërdrejt me metaforën e themeleve dhe sakramentin e themelimit (sikurse lidhet metafora e rrënjëve në gjak drejtpërdrejt me ritualin e sakrificës njerëzore në themelet e një vepre); por edhe me idenë tjetër kapitale të origjinës, e cila kish peshë të madhe brenda një ideologjie me natyrë historike të shekullit XIX si marksizmi. Detyrë e ideologut ishte, zakonisht, t’u kërkonte rrënjët dukurive, e sipas rastit edhe të kujdesej t’ua priste, nëse përbënin ndonjëfarë kërcënimi për rendin e sendeve; ose t’i shkulte ato dukuri nga rrënjët, siç u përpoq komunizmi të bënte me traditat në zonat e thella të vendit, gjatë viteve të çuditshme 1960, kur u ndërmorr edhe fushata famëkeqe për çrrënjosjen e zakoneve prapanike. Përkundrazi, efekti i dëshiruar madje i detyruar i punës edukuese të Partisë me popullin mbetej rrënjosja e ideologjisë revolucionare në mendjet e njerëzve.

Imazhi i pemës, në trajtën e vet primordiale, i përshtatej edhe një vizioni të shoqërisë ku regjimi vetë do të përfaqësonte trungun, ndërsa format e ndryshme e të shumëllojshme të jetës sociale degët. Kjo i vinte mbi baza natyrore hierarkitë shtetërore, politike dhe ideologjike të imponuara nga diktatura.

Një tjetër metaforë, disi e ndryshme nga e para, e shihte indoktrinimin e masave punonjësve si punë të ngjashme me atë të kopshtarit, të cilit i duhej ta pastronte e ta qëronte kopshtin përditë nga barërat e këqia e ta ruante nga fara e keqe; ose të bujkut të mirë, që duhej të bënte kujdes për të ndarë grurin nga egjri, e të krasiste pemët për t’u dhënë më shumë shëndet; e të bënte kujdes me produktet e punës së vet, sepse një mollë e kalbur e prish gjithë shportën, ose sheh rrushi rrushin dhe piqet.

Për Shqipërinë e atyre viteve thuhej gjithnjë se lulëzonte; dhe imazhi i kopshtit të lulëzuar do të thirrej rregullisht në ndihmë për të bashkuar në një metaforë të vetme rezultatin e punës ndërtimtare dhe bukurinë e rezultateve.


Discover more from Peizazhe të fjalës

Subscribe to get the latest posts sent to your email.

Discover more from Peizazhe të fjalës

Subscribe now to keep reading and get access to the full archive.

Continue reading