MËRZIA

 

Mërzia, për mua, është pikërisht një lloj pamjaftueshmërie ose papërshtatshmërie, ose mangësie e realitetit. Për të përdorur një metaforë, kur mërzitem, realiteti më jep ndjesinë turbulluese që i shkakton, në një nate dimri, mbulesa tejet e shkurtër një njeriu në gjumë: e ul te këmbët dhe ndien të ftohtë në kraharor, e ngre në kraharor dhe ndien të ftohtë në këmbë; e kështu nuk arrin kurrë të bjerë në gjumë.”

Ky është një fragment i shkëputur nga libri “Mërzia” i Alberto Moravia-s, libër i cili sapo i është servirur lexuesit shqiptar nga shtëpia botuese Toena, mes një përkthimi të pasur (Erion Gjatolli) e që nxit të lexuarit me ëndje dhe rehati.

Protagonisti kryesor i veprës është Dino, një piktor tridhjetë e pesë vjeçar, krejtësisht i tëhuajësuar prej realitetit, i cili nuk është i aftë të krijojë marrëdhënie me askënd e asgjë përreth, përpos tentativave të dhunshme e obsesive ndaj një vajze gjashtëmbëdhjetë vjeçare (Çeçilian) me të cilën përfshihet në raport.merzia

Historia, sikurse personazhi kryesor këtu pari, ndërmendin “Tuneli”-n e Ernesto Sabato-s si dhe i sjellin lexuesit reminishenca nga “Lolita” e Nabokov-it. Ngjashmëria me Tunel-in vjen për arsyen se në këtë libër protagonisti është po ashtu një piktor, depresiv dhe i izoluar nga shoqëria, me sjellje të njëjta e po aq mizore sa me piktorin e Sabato-s, i cili (në të dy rastet) përfshihet në një qerrthull maniak ndaj një figure femërore që paraqitet krejtësisht e distancuar prej tij. Ndryshimi mes librave vjen për theksin e fortë që Moravia i vë (edhe) aspektit ekonomik (në mënyrë të veçantë klasës së pasur borgjeze e cila portretizohet krejtësisht e neveritshme, bosh, e akullt, përmbytur në dëshpërimin e patetizmin e formave pa përmbajtje mes së cilës në mënyrë të drejtpërdrejtë apo të tërthortë qëmton depresionin tek Dino) dhe përqëndrimit thellësisht psikologjik që vepra e Sabato-s mbart, e cila rastin e protagonistit të saj e paraqet si një rast më të veçantë, jo kaq fort – e domosdoshmërisht të lidhur me pasjen/mungesën e parasë.

Dino është një burrë i ri në moshë i cili e përçmon të ëmën q
ë në libër paraqitet si një grua klasike borgjeze, krejtësisht e përhumbur në apatinë mes sendeve dhe shifrave. Ai e fajëson atë për largimin e të atit megjithatë, pavarësisht urrejtjes që mbart ndaj saj, duket krejtësisht i paaftë për tu shkëputuar dhe për të qenë i pavarur. Një përqëndrim goxha të qenësishëm gëzojnë raportet prindërore tek Moravia në këtë vepër. Kjo del në pah tek lidhja e Dinos me të ëmën sikurse tek raporti i Çeçilias me të atin (ajo rrëfehet se në moshë fare të hershme fshihte ndjenja erotike për babain çka i shohim të kompesuara me raportin seksual me piktorin e vjetër, Balestrierin – alter egoja e Dinos; apo në përgjithësi me burrat më të mëdhenj në moshë). Në një lexim më pak artistik, romani nxit të menduarit, analizën dhe diskutimin brenda një qerrthuli thellësisht psikologjik dhe edukativ.

Në mënyrë të vazhdueshme, Dino, ky fëmijë i rritur, duket se endet si një trup pa kokë, sa prej njërës arratisje në tjetrën duke mos përfunduar t’i arratiset dot kurrsesi të vërtetës: asaj se kush është dhe realitetit si të këtillë. Dino e urren paranë (ajo e ka ndarë prej së ëmës që prej një moshe të njomë) tashmë, njësoj siç urren edhe të ëmën, megjithatë e gjen veten rob të saj, njëlloj siç nuk ia del të shkëputet dot prej nënës e cila dashurinë e të birit mundohet ta blejë në të njëjtën formë të shëmtuar si i biri dashurinë e vëmendjen e së dashurës së tij të vogël. Dino është një parazit. Njeri me karakter të lëkundshëm. I dobët. Ende i tërheq
ur zvarrë pas fustanit të së ëmës. Ai është dembel por krejtësisht i aftë për ta kuptuar vetveten (andaj dhe dëshiron t’i ikë asaj).

Çeçilia nga ana tjetër është një version i rradhës i Lolita-s. Një adoleshente krejtësisht e ndërgjegjshme për realitetin përreth, raportet (shfrytëzuese) që ndërton me burrat dhe manipulimet e lojërat egoiste që bën me ta duke u fshehur pas portretit prej fëmijë dhe pafajësisë që përgjithësisht duket t’i karakterizojë fëmijët. Ajo vjen, prapësëprapë, gjithmonë në dy: grua dhe fëmijë, në jetën përtej shtratit ashtu si dhe në qendër të këtij të fundit. Pavarësisht mprehtësisë, ajo nuk është kurrë një grua e plotë, siç nuk është kurrë tërësisht fëmijë.

Një simbolikë përherë e pranishme ndër skena dhe me konture të qarta është kanavaca boshe në studion e Dinos, një ambjent të cilin është munduar ta nderë sa më shumë, si e si për ta përforcuar më tej iluzionin e varfërisë tek vetja (Dino jeton në një apartament larg së ëmës, qiranë për të cilin e paguan kjo e fundit), burimi i së cilës nuk është mungesa e objekteve por prania përherë e gatshme dhe e panumërueshme e tyre. Kanavaca qëndron më këmbë bosh, e paprekur, e papërlyer. Ajo është pasqyra më e pastër e Dinos dhe jetës së tij. Ajo është njëkohësisht gjyqtarja e vetme e pamundësisë së Dinos, në mos për t’u kredhur në të, për ta blerë peizazhin që i ofron.

Alberto Moravia është një novelist italian, punimet e të cilit eksplorojnë dilema dhe probleme ekzistenciale, tëhuajësimin e individit (edhe) në shoqëri të konsumit dhe çështje të seksualitetit. Shqipërimi korrekt i tij përpos kënaqësisë së të lexuarit të një libri të mire shërben si një portë lidhëse e lexuesit shqiptar me botëkuptimin universal të autorit dhe subjektet edukative të të cilit sa ngjallin kureshtje, po aq nxisin edhe të menduarit në mënyrë analitike. Për një shoqëri si shoqëria shqiptare e cila me insistim e dhunë çdo ditë e më tepër orientohet me një grykësi të marri drejt konsumit dhe formave pa përmbajtje që i vjel perëndimit, një roman si Mërzia shërben njëkohësisht si çast reflektimi.

error: Vini re: Materiali është i mbrojtur me të drejta autori. Nëse keni nevojë për tekstin, lutemi lidhuni me një administrator të faqes!
Këtë e pëlqejnë %d blogues: