Këtë fundviti menduam ta kremtojmë duke ftuar disa miq dhe bashkëpunëtorë të revistës – pa ndonjë kriter logjik, por mbase duke lënë intuitën të zgjedhë – që të na shkruajnë për atë gjë që kanë bërë këtë vit, të cilën do të donin ta kishin bërë më herët në jetë. Një arritje e shoqëruar me trishtimin e kohës së humbur, një rikuperim që mbase edhe shërben për të maskuar çfarë ka ikur dhe nuk e kapim dot më, një ngushëllim për gjithçka që nuk e mbajmë dot dhe na rrëshqet përndryshe nga duart. Dhe që ndoshta ka të bëjë me ato përjetime, që shpesh nuk i ndajmë me të tjerët, ngaqë na duken si tejet personale, e kushedi ngaqë nuk duam t’i shpërdorojmë në ritualet e stinës. U jemi mirënjohës të gjithëve që na u përgjigjën, dhe u kërkojmë të falur atyre që mund t’i kishim ftuar por nuk e bëmë. Mund ta kishim lënë ftesën të hapur, por ftesave të hapura sot nuk u përgjigjet kush. Gjithsesi, ata që na u përgjigjën, e kanë bërë edhe për të tjerët; si në një takim ku nuk arrijnë të flasin të gjithë, por ku të gjithë mund të dëgjojnë. E fundit gjë që do të donim, ishte ta prezantonim revistën si një mekanizëm shoshitjeje dhe përjashtimi. Përkundrazi. Copëzat që na erdhën janë të një cilësie të tillë, që të na bëjë të pendohemi – ironikisht – pse nuk e kishim provuar këtë lloj bashkëpunimi më parë. Në kuptimin që eksperienca e tanishme, me këtë ide, le të mbetet edhe kontributi i redaksisë së revistës, si zë kolektiv, në temën për të cilën bëmë thirrje për shkrime. Prujet do të botohen gjatë ditëve në vijim. Me këtë rast, ju urojmë mbarësi, shëndet dhe krijimtari të gjithëve ju që na lexoni dhe na mbani gjallë.
Elona & Ardian
© Elona Pira, 50 Shades of Burger
VENDI KU SHFAQET HYJNIA
Ardian Vehbiu
Ime bijë ka një maçok, Burger-in. Një “British shorthair”, që ndonjëherë vjen për të bujtë me javë edhe në shtëpinë tonë, kur vajza udhëton.
Ngaqë e duam shumë, e pyes ndonjëherë vajzën: çfarë mund të bëjmë, që t’i japim diçka që ta gëzojë? Çfarë e bën Burger-in të lumtur?
Dhe vajza më thotë: asgjë, thjesht eja ta shohësh më shpesh. Ndryshe nga ne “humanët”, që lumturohemi me sende e çikërrima, maçoku – si qenie më fisnike – interesohet thjesht për ne, dëshiron të na ketë afër dhe të ulet të rrijë i menduar, teksa ne hallakatemi me telefonin, laptopin dhe lodra të tjera. Ndoshta Burger-i na sheh si të varur nga një lloj catnip-i (shqip: bar maceje) dhe na mëshiron.
Kur shkoj ta shoh vajzën në apartamentin ku jeton, ai vjen të më përshëndesë, por pastaj preferon të kalojë shumë kohë me këpucët e mia, me të cilat ndonjëherë edhe përqafohet. Më thotë vajza se, për Burger-in, këpucët janë më shumë ti se ti vetë; sepse mbajnë erën tënde, më fort edhe se ç’e mban ti.
Kurrë nuk jam aq filozofik, sa në prani të Burger-it, kur dua që të komunikoj me të. Kur e kam në shtëpi, i bëj gjithfarë muhabetesh dhe ndonjëherë ai më përgjigjet, me mënyrën e vet. Por lidhja jonë, sado e fortë, nuk kalon nëpërmjet fjalës.
Ashtu i jap ushqim dhe ujë, ia kreh qimen e butë, ia pastroj rërën, luaj me të, i flas… por nuk e ndihmoj dot më shumë. Edhe ngaqë nuk do ta di kurrë çfarë mund të ketë nevojë. Kushedi edhe ngaqë nuk ka nevojë për asgjë.
Nuk jam besimtar, por besoj se, nëse ka një vend ku shfaqet Hyjnia në botën tonë, është në marrëdhëniet që kemi me gjallesat e tjera. Mbase një më i ditshëm se unë, në punë feje, do të më shpjegonte se kafshët nuk e kanë përjetuar “rënien” dhe as të keqen morale, prandaj na magjepsin.
I thashë të gjitha këto, për të dalë te episodi i vogël që më ndodhi para pak ditësh. Tek bëja të laja duart në banjë, pashë – me vështirësi të madhe, sepse nuk i kisha syzet – një krijesë të vogël, mikroskopike, gjysmë të tejdukshme, që po rrekej të ngjitej, pa shumë sukses, në faqen e lëmuar të lavamanit. E pashë vetëm ngaqë lëvizte, përndryshe do ta kisha shpërfillur, si një grimcë papastërtie çfarëdo.
U afrova ta shikoj më mirë: ishte një merimangë bebe, aq e vogël sa në kufi të perceptimit. E megjithatë, plot dëshirë për të mbijetuar, që në atë moment i shfaqej si urgjencë për t’u ngjitur lart.
Më erdhi keq, desha ta nxjerr që andej. Por çdo përpjekje imja për ta kapur, sado e kujdesshme, do ta kish vrarë në çast. Gishtat e mi nuk mund të komunikonin dot me trupin e saj, përveçse duke e shtypur për vdekje.
Mendova se kjo i ngjante, në parim, asaj që në mekanikën kuantike e quajnë “kolaps të funksionit të valës”, që disa filozofë e lidhin me ndërhyrjen e “vrojtuesit” në botë. Diçka si efekti i meduzës, që të shndërron në gur, në momentin që të sheh.
Mendova macen e Schrödinger-it, që nuk është as e gjallë dhe as e vdekur, sa kohë që nuk e kemi hapur kutinë, për ta parë.
Mendova Burger-in, i cili m’i paska mësuar të gjitha këto.
Dija dhe shkolla na kanë kushtëzuar ta përfytyrojmë veten tonë njerëzore si superiore ndaj botës së gjallë që na rrethon; çfarë gjen pastaj shprehje edhe në thirrjet bombastike që bëhen për ta shpëtuar planetin.
Por ndonjëherë nuk ndërhyjmë dot, përveçse për të shkatërruar: një epifani për të cilën i detyrohem kandrrës milimetrike që përleshej me gravitetin, nel suo piccolo, në lavamanin e banjës sime.
© Thomas Rowlandson, The Doctor’s Dream
PIKA NË FUND
Arben Dedja
Hëm! Këtë vit, më në fund, fillova të shkruaj një roman. Ja një gjë që ma kanë kërkuar gjithmonë, që ia kam bërë edhe pyetje vetes, por s’ka qenë e thënë. Miq, kolegë, por edhe botues, në vite më kanë nxitur që mjaftonte pak mund për t’i lidhur bashkë, për shembull, prozat e shkurtra me temë mjekësinë dhe… romani ishte gati. Nga ana tjetër, tek shihja lehtësinë me të cilën furrat e shtëpive botuese piqnin tullat-romane dhe i hidhnin në treg, më dridheshin mishtë. More po ç’bëhet?
Që të kryhen, sidomos në botën e artit, gjërat duhet të mbuzen, si maza e qumështit kur vlon. Natyrisht, përpiqem gjithmonë t’ia nxi jetën vetes: romanin po e shkruaj në italisht dhe ngjarjet nuk kanë lidhje me botën shqiptare. Doppio salto mortale. A do ta kryej dot? Ah, këtë nuk e di. Di vetëm që kjo punë do të m’i hajë nja tre vjet. Hëpërhë, dy personazhet kryesorë kanë filluar të më bëjnë vizitë, kryesisht natën, tek mbyll sytë për të fjetur, ndonëse nuk vijnë përnatë. Kur mungojnë një natë a dy, ua bëj kabull, por kur mungesa është më e gjatë… më mungojnë. Kryeherazi vinin majë gishtash, turbull. Nuk e kuptoja përse turbull, gjer vendosa t’u vë nga një emër. Atëherë imazhi i tyre erdh e u ndriçua, si me magji. Filluan të më flasin, filluan të bisedojnë mes veti. Se jemi në këtë botë, tekefundit, për t’u vënë gjërave emër. Edhe kur fytyrëzbehtët, faqeshollët dhe veshrëndët bëjnë sikur nuk dëgjojnë.
Nejse! Këta dy kinga janë dy të rinj afrikanë, emigrantë si unë (apo jam edhe unë afrikan?), njëri, madje, shumë i ri, mund të ishte fare mirë fëmija im; tjetri pak më i pjekur në moshë, por edhe më tragjik. Një i krishterë, një mysliman. Një i zi, një magrebin. Romani nuk ka intrigë, lloji që i ngjan më shumë është ai pikaresk. S’po dua ta rrëfej më gjatë, se po e rrëfeva, druaj do të më bjerren forcat për ta shkruar. Dhe mua forcat më duhen. Një për një, të gjitha. Që të mund ta kryej këtë punë – siç duhet kryer çdo punë – me ndershmëri. Ndershmëria në lëmin e të shkruarit është: ja…, akoma…, s’po ecën…, prit edhe pak…, këtu më duhet të këmbëngul…, aty më duhet ta qëndis… Që kur t’ia vë pikën, në fund, po qe se arrij t’ia vë pikën në fund, t’i marr mbi vete të gjitha përgjegjësitë. Jo mburrjet, që janë fytyrëçelje prej lëvdatave, faqemolla prej sukseseve, veshkuqje prej çmimtheve, por përgjegjësitë.
Fotoja në kopertinë: Ernst Mach, Self-Portrait (View from the Left Eye), 1886
Të tjera nga kjo seri: Krenar Zejno, Dashnor Kokonozi, Elvira Dones, Ali Luca
Zbuloni më tepër nga Peizazhe të fjalës
Pajtohuni, që të merrni postimet më të reja dërguar drejt e në email-in tuaj.
