Në Shqipërinë e vitit 2026, censura nuk ka më nevojë të vijë me një vulë shteti. Mjafton një algoritëm, disa ankesa për copyright dhe një platformë që nuk shpjegon se kush e ka shtypur butonin.

Më 2 shtator, gjatë natës, një numër llogarish shqiptare në Instagram u zhdukën ose u kufizuan pothuajse në të njëjtën kohë. Mes tyre kishte aktivistë të lidhur me të ashtuquajturin “Revolucioni Flamingo”, platforma qytetare, figura të opozitës dhe njerëz që prej javësh dokumentonin protestat kundër qeverisë së Edi Ramës. Disa prej tyre kishin dhjetëra mijëra ndjekës dhe përdornin rrjetet sociale si kanalin kryesor për të transmetuar pamje nga protestat, për të organizuar mbështetësit dhe për të publikuar materiale që mediat tradicionale nuk i trajtonin me të njëjtin intensitet.

Problemi u bë më interesant kur u shfaq arsyeja e pretenduar e disa prej bllokimeve: copyright-i.

Aktivistë të ndryshëm kanë raportuar se videot dhe fotografitë e tyre ishin denoncuar në mënyrë të përsëritur për shkelje të të drejtave të autorit. Arjan Koçi, i njohur në Instagram si Ari Shady, ka deklaruar se videot që publikonte nga protestat ishin raportuar disa herë për copyright përpara se llogaria e tij të pezullohej. Ina Derguti ka thënë se fotografitë e saj origjinale ishin raportuar në mënyrë të përsëritur. Gazetarja Alesia Burnazi, e cila dokumentonte protestat prej muajsh, ka raportuar gjithashtu heqje të njëpasnjëshme materialesh; sipas Repro Uncensored, disa materiale u rikthyen me sukses, pasi Meta e pranoi që heqjet ishin të gabuara.

Kjo është pjesa ku historia bëhet më pak interesante për teoritë e konspiracionit dhe shumë më interesante për gazetarinë.

Sepse, deri tani, nuk ka prova publike që Edi Rama apo qeveria shqiptare t’i kenë urdhëruar Meta-s mbylljen e këtyre llogarive. Rama e ka mohuar përfshirjen e qeverisë, ndërsa vetë Meta nuk ka bërë publike një shpjegim të plotë mbi numrin e llogarive të prekura, burimin e raportimeve për copyright apo nëse pas tyre ka pasur një fushatë të koordinuar abuzive. Organizata Repro Uncensored, e cila ka dokumentuar dhjetëra raste, ka identifikuar një model të përsëritur raportimesh dhe ka folur për një fushatë të mundshme të koordinuar, por edhe ajo thekson se hetimi mbi autorët dhe financuesit vazhdon.

Pra, pyetja serioze nuk është “A e mbylli Rama Instagramin e këtyre njerëzve?”. Për këtë, sot nuk kemi prova të mjaftueshme. Pyetja është më e pakëndshme: si mund të zhduket një pjesë e rëndësishme e komunikimit politik të një proteste nëpërmjet një mekanizmi privat, të automatizuar dhe relativisht opak, pa qenë e qartë se kush e aktivizoi mekanizmin dhe mbi çfarë baze u mor vendimi?

Ky është një problem demokratik edhe nëse qeveria nuk ka prekur asnjë tastierë.

Në fakt, pikërisht këtu ndodhet një prej ndryshimeve më të rëndësishme midis censurës klasike dhe formave moderne të kontrollit të informacionit. Në një sistem autoritar tradicional, përgjegjësia është e centralizuar: ekziston institucioni që ndalon gazetën, censori që heq artikullin, policia që mbyll shtypshkronjën. Në ekosistemin dixhital, vendimi mund të fragmentohet mes një përdoruesi që raporton për copyright, një sistemi automatik që e klasifikon raportimin, një kompanie private që aplikon rregullat e saj dhe një algoritmi që vendos se çfarë shfaqet, çfarë zhduket dhe kujt i lejohet të flasë. Në fund, askush nuk duket se ka censuruar askënd.

Kjo është shumë komode për të gjithë.

Edhe për pushtetin politik, sepse nuk ka pse të marrë përgjegjësinë për një vendim që, formalisht, e ka marrë një kompani teknologjike. Edhe për platformën, sepse mund të flasë për “gabim teknik”, “shkelje të rregullave” ose “moderim të automatizuar” dhe ta mbyllë historinë me një ticket support. Për përdoruesin, ndërkohë, rezultati është shumë më konkret: profili nuk ekziston më.

Meta ka pranuar në disa raste se heqjet ishin bërë gabimisht dhe ka rikthyer përmbajtje ose llogari. Kjo është e rëndësishme, sepse e bën të pamundur një interpretim të thjeshtë sipas të cilit çdo pezullim ishte domosdoshmërisht një akt i qëllimshëm politik. Por e njëjta gjë ngre një pyetje tjetër: nëse sistemi mund të mbyllë gabimisht llogari që dokumentojnë një protestë politike dhe nëse raportimet për copyright mund të përdoren në mënyrë abuzive, sa e lehtë është të përdorësh një infrastrukturë të tillë për të ndërhyrë në hapësirën publike pa pasur nevojë të kontrollosh drejtpërdrejt platformën?

Repro Uncensored ka raportuar se në të paktën një rast personi që pretendonte se kishte bërë raportimet ka thënë se ishte paguar 1,800 dollarë në kriptomonedhë për të synuar disa llogari. Ky pretendim vjen nga hetimi i organizatës dhe nuk është, deri tani, një fakt i verifikuar në mënyrë të pavarur nga një proces gjyqësor. Pikërisht për këtë arsye duhet marrë seriozisht pa u kthyer në konkluzion të gatshëm: nëse një mekanizëm i tillë mund të blihet, atëherë problemi është shumë më i madh se konflikti i radhës mes Ramës dhe opozitës. Bëhet fjalë për cenueshmërinë e vetë infrastrukturës së komunikimit publik.

Dhe kjo ndodh në një vend ku beteja për informacionin nuk fillon me Instagramin.

Reporterët pa Kufij e renditën Shqipërinë në vendin e 83-të nga 180 shtete në Indeksin Botëror të Lirisë së Shtypit për vitin 2026, me një rezultat prej 56.52 pikësh. Organizata thekson konfliktet e interesit midis botës politike dhe asaj ekonomike, mangësitë e kuadrit ligjor dhe rregullimin partiak të medias; sipas RSF-së, pjesa më me ndikim e medias private shqiptare është e përqendruar në duart e një numri të kufizuar kompanish me lidhje me botën politike dhe me interesa në sektorë të rregulluar fort, përfshirë ndërtimin.

Komisioni Evropian, në raportin e vitit 2026 për sundimin e ligjit, e trajton gjithashtu Shqipërinë përmes katër fushave ku media dhe kontrolli institucional zënë një vend të rëndësishëm. Vetë raporti nuk përshkruan Shqipërinë si një diktaturë dhe nuk do të kishte kuptim ta bënte këtë. Ai vlerëson një vend kandidat për anëtarësim në BE dhe identifikon probleme që lidhen me pluralizmin mediatik, pavarësinë e medias dhe funksionimin e mekanizmave të kontrollit institucional.

Kjo është pikërisht arsyeja pse fjala “diktaturë” duhet përdorur me kujdes.

Shqipëria e vitit 2026 nuk është Shqipëria e Enver Hoxhës. Nuk ka një Parti të vetme që kontrollon ligjvënien, ekonominë, shtypin dhe jetën private të qytetarëve; ekzistojnë zgjedhje konkurruese, opozitë, gjykata, media të pavarura, organizata të shoqërisë civile dhe një sistem institucional që, pavarësisht problemeve të tij, funksionon në një kuadër krejt tjetër nga ai i regjimit komunist. Të barazosh këto dy realitete do të ishte historikisht e pasaktë dhe politikisht dembele.

Por një diktaturë nuk duhet të mbijetojë si strukturë shtetërore për të lënë pas mënyra të caktuara të ushtrimit të pushtetit.

Kjo është ajo që Shqipëria nuk e ka zgjidhur plotësisht që prej vitit 1991: raportin me pushtetin si diçka që duhet të kontrollojë informacionin, të krijojë varësi, të shpërndajë privilegje dhe të përcaktojë se cilat zëra kanë akses në hapësirën publike. Pas rënies së komunizmit ndryshuan institucionet, pronësia, teknologjia dhe gjuha politike. Ndonjëherë ndryshoi edhe metoda, ndërsa logjika mbeti e njohur.

Në këtë kuptim, diktatura nuk u zhduk si kulturë politike. Ajo humbi uniformën dhe mësoi të përdorë mjete të tjera.

Sot një qeveri nuk ka nevojë të kontrollojë fizikisht një shtypshkronjë për të pasur ndikim të shpërpjesëtuar mbi informacionin. Mjafton një ekosistem mediatik i përqendruar, marrëdhënie të ngushta midis politikës dhe biznesit, akses i pabarabartë në burime dhe një terren ku gazetarët e aktivistët mund të përballen me presione ekonomike, politike ose ligjore. Në internet shtohet edhe një shtresë e re: kompanitë private që administrojnë pjesën më të madhe të sheshit publik nuk janë institucione demokratike dhe nuk zgjidhen nga qytetarët.

Kjo e bën demokracinë moderne jashtëzakonisht të varur nga transparenca e aktorëve që nuk janë vetë pjesë e shtetit.

Rasti i “Revolucionit Flamingo” është interesant pikërisht sepse bashkon të gjitha këto probleme në një histori të vetme. Protesta filloi si kundërshtim ndaj një projekti të madh turistik në zonën e Zvërnecit dhe Sazanit, të lidhur me kompaninë Affinity Partners të Jared Kushner, dhe më pas u zgjerua në një protestë shumë më të gjerë kundër qeverisë Rama. Me kalimin e javëve, Instagrami dhe platformat e tjera sociale u bënë një kanal kryesor për dokumentimin e protestave. Kur një pjesë e llogarive që prodhonin atë informacion u mbyllën ose u kufizuan, konflikti nuk ishte më vetëm midis protestuesve dhe qeverisë. Ai përfshinte një platformë privata që kontrollon një pjesë të konsiderueshme të komunikimit publik.

Pastaj, më 5 shtator, llogaria e Euronews Albania në Instagram u bë e paarritshme. Partia Demokratike Evropiane e quajti veçanërisht shqetësuese kohën e bllokimit, sepse ndodhi disa orë pas një emisioni ku gazetarja Greta Topjana kishte intervistuar sekretarin e përgjithshëm të PDE-së, Sandro Gozi, pikërisht për pezullimet e llogarive të aktivistëve. Edhe këtu duhet bërë dallimi midis kronologjisë dhe provës së shkakut: koha e ngjarjeve është fakt; një lidhje shkakësore nuk është provuar.

Kjo disiplinë është e nevojshme sepse Shqipëria ka një histori ku akuzat politike shpesh zëvendësojnë provat. Ironikisht, nëse duam të kritikojmë censurën, duhet të jemi shumë më rigorozë me faktet sesa ata që duam të kritikojmë. Përndryshe, përfundojmë duke prodhuar një version tjetër të së njëjtës politikë që pretendojmë se po kundërshtojmë: një realitet ku mjafton të përsëritësh një pretendim mjaftueshëm herë që ai të marrë statusin e së vërtetës.

Rama mund të thotë se qeveria nuk e ka bërë. Meta mund të thotë se algoritmi ka gabuar. Aktivistët mund të thonë se janë sulmuar. Repro Uncensored mund të dokumentojë një model të koordinuar. Opozita mund të kërkojë hetim. Të gjitha këto deklarata mund të ekzistojnë njëkohësisht pa e zgjidhur ende pyetjen kryesore: kush e prodhoi këtë valë raportimesh, pse u pranua nga sistemi dhe pse një kompani me ndikim kaq të madh mbi debatin publik nuk është në gjendje, ose nuk është e gatshme, ta shpjegojë qartë?

Një demokraci funksionale nuk matet vetëm nga fakti nëse kryeministri mund të urdhërojë apo jo mbylljen e një profili. Matet edhe nga aftësia e institucioneve dhe e shoqërisë për të hetuar atë që ndodh kur askush nuk pranon se e ka urdhëruar.

Këtu kthehemi te problemi më i vjetër shqiptar: përgjegjësia.

Në sistemin komunist, përgjegjësia politike ishte e padiskutueshme sepse pushteti ishte i centralizuar. Në demokracinë hibride të Ballkanit, përgjegjësia mund të shpërndahet aq shumë sa në fund të mos i mbetet askujt. Një vendim merret nga një agjenci, një tender kalon nëpër një institucion, një media varet nga një biznes, një profil mbyllet nga një platformë, një artikull zhduket pas një kërcënimi ligjor, një informacion nuk jepet sepse “procedura nuk e lejon”. Çdo hallkë mund të justifikohet veçmas. Problemi shfaqet vetëm kur sheh zinxhirin të plotë.

Dhe zinxhiri është pikërisht ajo që duhet të shohim.

Ndoshta nuk do të zbulohet kurrë një dokument ku shkruhet se Rama ka urdhëruar Meta-n të mbyllë një listë profilesh. Nëse kjo është ajo që presim përpara se ta konsiderojmë çështjen serioze, kemi vendosur një standard prove që i përshtatet një bote shumë më të vjetër se ajo në të cilën jetojmë. Sot pushteti mund të ushtrohet edhe duke ndikuar mbi kushtet në të cilat informacioni qarkullon, duke kontrolluar burimet që e bëjnë një zë të dëgjueshëm dhe duke përfituar nga mekanizma që lejojnë ndërhyrjen pa autorësi të dukshme.

Kjo nuk e bën çdo bllokim një akt qeveritar. E bën transparencën shumë më të rëndësishme.

Nëse raportimet për copyright ishin të ligjshme, Meta duhet të shpjegojë kush zotëronte të drejtat dhe mbi çfarë baze u morën vendimet. Nëse ishin raportime abuzive, duhet të shpjegojë pse sistemi nuk i identifikoi. Nëse pati koordinim, duhet të zbulohet se si u realizua. Nëse nuk pati koordinim dhe gjithçka ishte një seri gabimesh të pavarura, edhe kjo duhet të shpjegohet. Nëse qeveria nuk pati asnjë rol, hetimi i pavarur do ta forconte pikërisht këtë pretendim.

Demokracia nuk fiton asgjë nga një histori ku të gjithë thonë “nuk isha unë” dhe pastaj mbyllin laptopin.

Prandaj problemi shqiptar i vitit 2026 nuk është thjesht nëse duhet ta quajmë Edi Ramën diktator. Kjo është një pyetje shumë më e varfër sesa ajo që kemi përpara. Pyetja më e dobishme është se sa larg mund të shkojë përqendrimi i pushtetit politik, ekonomik, mediatik dhe teknologjik përpara se institucionet të fillojnë të duken si dekor.

Sepse një demokraci nuk rrëzohet domosdoshmërisht në ditën kur mbyllet parlamenti. Mund të dobësohet shumë më herët, kur njerëzit mësohen të mos pyesin kush e mori vendimin, kur media mësohet të llogarisë koston e një historie përpara se ta publikojë, kur aktivisti nuk di nëse nesër do ta ketë ende llogarinë, dhe kur platforma që kontrollon komunikimin e tij mund të përgjigjet me një email automatik.

Kjo është arsyeja pse “diktatura” është ende një fjalë e dobishme për të diskutuar Shqipërinë, nëse e përdorim si koncept politik dhe historik, jo si një etiketë dembele për regjimin aktual. Diktatura komuniste përfundoi. Format e saj të drejtpërdrejta të kontrollit të shoqërisë nuk ekzistojnë më. Por kultura e pushtetit nuk ndryshon me të njëjtën shpejtësi si kushtetuta. Ajo mund të përshtatet, të kalojë nga shteti te partitë, nga partitë te biznesi, nga biznesi te media dhe, tani, nga media te algoritmet.

Kësaj here, të paktën, diktatura ka bërë update.

Dhe versioni i ri ka një avantazh të madh: nuk ka nevojë të duket si diktaturë. Mjafton që askush të mos jetë plotësisht përgjegjës për atë që ndodh.

(c) 2026 Wendy Fasko. Të gjitha të drejtat janë të autores. Imazhi ilustrues është realizuar me AI.

Burime

• Citizens.al — “Voices of the ‘Flamingo Revolution’ on Instagram are attacked at the same time”: dokumenton mbylljen dhe kufizimin e një numri llogarish më 2 shtator, dëshmitë e aktivistëve për raportime të përsëritura për copyright dhe mungesën e provave publike për autorin ose financuesin e raportimeve.
• Repro Uncensored — “Coordinated Digital Attacks Target Activists Documenting Albania’s Flamingo Revolution”: dokumenton dhjetëra raste, modelin e raportimeve të përsëritura për copyright, rikthimin e disa materialeve dhe pretendimin për pagesën prej 1,800 dollarësh në kriptomonedhë, të cilin organizata po e heton.
• ANSA — bllokimi i llogarisë së Euronews Albania: raporton deklaratën e Partisë Demokratike Evropiane mbi kohën e bllokimit dhe kërkesën për sqarime nga Meta.
• European Commission — 2026 Rule of Law Report: kuadri evropian për vlerësimin e sundimit të ligjit, pluralizmit dhe lirisë së medias dhe mekanizmave institucionalë në Shqipëri.
• Reporters Without Borders — Albania, World Press Freedom Index 2026: Shqipëria renditet e 83-ta nga 180 vende, me 56.52 pikë; RSF evidenton lidhjet midis interesave politike dhe ekonomike dhe përqendrimin e medias private.
• Brussels Signal — “Meta disables Albanian protest accounts as MEPs demand answers”: përmbledh zhvillimet rreth pezullimit të llogarive të aktivistëve, opozitës dhe gazetarëve dhe reagimet në Parlamentin Evropian.