Këtë fundviti menduam ta kremtojmë duke ftuar disa miq dhe bashkëpunëtorë të revistës – pa ndonjë kriter logjik, por mbase duke lënë intuitën të zgjedhë – që të na shkruajnë për atë gjë që kanë bërë këtë vit, të cilën do të donin ta kishin bërë më herët në jetë. Një arritje e shoqëruar me trishtimin e kohës së humbur, një rikuperim që mbase edhe shërben për të maskuar çfarë ka ikur dhe nuk e kapim dot më, një ngushëllim për gjithçka që nuk e mbajmë dot dhe na rrëshqet përndryshe nga duart. Dhe që ndoshta ka të bëjë me ato përjetime, që shpesh nuk i ndajmë me të tjerët, ngaqë na duken si tejet personale, e kushedi ngaqë nuk duam t’i shpërdorojmë në ritualet e stinës. U jemi mirënjohës të gjithëve që na u përgjigjën, dhe u kërkojmë të falur atyre që mund t’i kishim ftuar por nuk e bëmë. Mund ta kishim lënë ftesën të hapur, por ftesave të hapura sot nuk u përgjigjet kush. Gjithsesi, ata që na u përgjigjën, e kanë bërë edhe për të tjerët; si në një takim ku nuk arrijnë të flasin të gjithë, por ku të gjithë mund të dëgjojnë. E fundit gjë që do të donim, ishte ta prezantonim revistën si një mekanizëm shoshitjeje dhe përjashtimi. Përkundrazi. Copëzat që na erdhën janë të një cilësie të tillë, që të na bëjë të pendohemi – ironikisht – pse nuk e kishim provuar këtë lloj bashkëpunimi më parë. Në kuptimin që eksperienca e tanishme, me këtë ide, le të mbetet edhe kontributi i redaksisë së revistës, si zë kolektiv, në temën për të cilën bëmë thirrje për shkrime. Prujet do të botohen gjatë ditëve në vijim. Me këtë rast, ju urojmë mbarësi, shëndet dhe krijimtari të gjithëve ju që na lexoni dhe na mbani gjallë.

Elona & Ardian

---

MË SHUMË ERRËSIRË
Ervin Hatibi

Një derë më tej është shkollë, ndajmë të njëjtin oborr, dhe qe më shumë muri gjuhësor që bënte ndarjen e nevojshme, tregonte se zërat poshtë dritareve qenë të një bote ku s’bëja pjesë. Deri sa mësimi i gjuhës të më rinonte çdo ditë e nga pak, po kurrë sa të kuptoj krejt ç’thonë.

Dje, kur u hap dera e dolën, nuk duhej gjuhë fare të kuptohej se qe dita e fundit e shkollës; sa pa shpjeguar shpërthimi i dytë të parin, u duk se hodhën bombë poshtë ditareve, pastaj me të tretin, të katërtin, të pestin u bënë dosdo festive shpërthimet, mes haresë e ulërimave. Zhurma ringriti sërish murin që po prishte gjuha: matanë qe ende paradite, kalamajtë i argëtonte ajo çka për mua qe vetëm tronditje, hatà, pa përndritjen e mollëzave që pres unë në këto raste, në errësirë, kësaj ane të murit, m’u kujtua dimri i festave, me fishekzjarre madhështorë shtetërorë, përherë larg, tek hapeshin bistakë drite me zhaurimë si qytetet natën kur ulet avioni, barazlarguar nga gjithkush në qendër të qytetit, konkretisht mbi tarracën e Bankës së Shtetit i shtinin me top; si palloi në valle fejese shpaloste shteti erashkën e vet të zjarrtë qiejve, na e fshikte qerpikëve – kuq, portokall, verdhë, mavi -, shteti hipur në tarracë bënte gargarën vjetore të joshjes duke gjuajtur nëpër natë gajzerë me floririn e xhevahirin e kasafortave poshtë, joshja e shurdhonte kërcënimin – teproi zhurma.

«Më shumë errësirë!» është parrulla që kam mësuar t’i them, edhe me zë, vetes, në gjuhën e Gëtes, këto vite. Qoftë dhe në shkrim: Më shumë errësirë! Druhesha t’ia them qoftë dhe një njeriu të vetëm, prej po aq vitesh, se më mungonte një fjalë, me sa di. Fjalën «mehr» e kisha, ashtu si edhe të kundërtën e fjalës «licht», po më duhej një fjalë e tretë përligjëse, një shkëndijë të ma ndizte parrullën nga jashtë. Para ca ditësh fjalën e gjeta në gazetë: «vezullnatë».

Nata është e prerë për t’ia fabrikuar kujtimet përmbi, taftà për kuti dekoratash a diamantësh, sfond karboni për portrete flamandësh, prandaj dhe me kohë jam mësuar të gropos aty imazhe të zgjedhura, që t’i zbuloj pastaj vetë me habi të sinqertë, arkeologji politike në eksponat: xixëllonja dhe fishekzjarre – mes tyre figurant në një film nga Miyazaki -, fishekzjarre dhe xixëllonja: dy intensitete të ndryshme feste, dy kujtime që ia kam imponuar me kujdes vetes, duke mbyllur sytë, si para fishekzjarrëve ose xixëllonjave nëse të shfaqen gjatë ditës.

Fishekzjarret private cep më cep qytetit ndriçojnë njëri-tjetrin dhe ashtu asgjësojnë natën, bile edhe kur shuhen vazhdon 24 orë qyteti të ndriçohet si kamp, të gjitha detajet vulos me pulla fiskale drita, ndriçimi nuk fal, nuk fashon së bashku thjesht ditën me natën, njëson dhe brenditë me çka është jashtë, përndjek deri në dorëzim a djegie, deri sa zbulon se vetë je agjenti i dritës, ngarkuar të ndriçosh fytyrën tënde me këtë ekran.

Më shumë errësirë, o shok, o v’lla. Kaq. Më në fund e thashë.

Pas kaq dekadash pa xixëllonja a fishekzjarre lexova në gazetë se botohej fjalori i ri i madh, me dhjetëramijë fjalë të papërfshira më parë. Njëra kompensonte zhdukjen e xixëllonjave, duke i thirrur me një emër të padëgjuar, se mos ashtu ktheheshin: vezullnatë. Kjo fjalë-flakadan sikur thërret kandrrat të digjen, thashë, e nëse vezullnatë është emri i duhur për këto net të modifikuara, drita qenka emri për errësirën ku fiken xixëllonjat, njëzet e katër orë rresht i ikin numërimit (Pak dritë! Pak dritë! Pak dritë, o shok, o vlla!).

 

---

THJESHT NDODHËN
Eda Derhemi

2025 qe një vit i mbarë. Unë u rrita nga 61 në 62 vjeç gjatë tij. Ndihem 30 në tru. Ose më mirë, ndihem pa numër, edhe kur ndonjë rrahje e pazakontë zemre m’i turbullon ndjesitë rinore. Po përqendrohem në këtë rrëfim tek aktet e mira. E them, që të kufizoj pak pritshmëritë e lexuesit. Edhe që të jem e sinqertë, sepse çdo vit unë mendoj se kam plot mëkate për të tjerrë. Ka më shumë se një gjë që kam bërë për herë të parë këtë vit. Do përmend tri parësa, dëshmi, që mosha s’është kurrë pengesë që të debutosh. Dhe, si natyrë, unë jetoj të provoj gjëra të reja: mbjell lule dhe pemë çdo vit, ruaj farat e frutave të mira që shijoj dhe i hedh nga dritarja e makinës kur kaloj anash tokash djerrë, shpik pjata kuzhine për ata që dua, përpiqem të shartoj bimë me kombinime të çuditshme, mbledh gurë të hijshëm pa asnjë arsye, kam qejf të vrapoj, dhe si pasojë shpesh bie e vritem. Nxitoj. Ndonjë prej gjërave që bëra këtë vit kisha kohë që e doja. Ndonjë tjetër, ndodhi rastësisht, edhe pse, a posteriori, e gjykoj të dëshirueshme, edhe pse pa e pas menduar.

Mora një pushim të pjesshëm nga puna për semestrin e vjeshtës këtë vit. Kisha disa vjet që doja një shkëputje të gjatë. Jo për të shkruar a për kërkim. Doja të mungoja totalisht. Nuk kam marrë as një ditë të vetme pushim në jetën time (duket sikur po e them me krenari, por jo! Kam keqardhje. Pishmanllëk.). Kam dhënë leksione me temperaturë 40, ose edhe kur e kam pasur fëmijën të sëmurë. Kuptohet, kam qenë me fat të kem gjithnjë tre muaj vere të lirë – vera, profesorëve amerikanë nuk u paguhet (kontratat tona janë 9- dhe jo 12-mujore), kështu që nuk konsiderohet leje. Trupi kish kohë që ulëriste që të ulja ritmin. Dhe, kështu, u shkëputa për verën e zakonshme, të ndjekur pastaj edhe për katër muajt pas saj. Pra shtatë muaj me një vëmendje më të madhe ndaj vetes, shëndetit, dhe familjes sime. Bëra pushim? Jo! Bëra atë për të cilën ka kohë që më digjet mendja? Jo! Por bëra një hap të bukur që e kisha matur shpesh, dhe asnjëherë nuk më dukej se qe dekiku i duhur ta kryeja. Mund ta shtyja edhe ca. Por ca gjëra të bukura që kam dashur gjithnjë t’i bëj, i bëra këto muaj. Erdha shpesh në Tiranë, fjalavjen (vëreni që them “erdha”, edhe pse s’jam aty). Ndenja me prindët që po plaken. Ndoshta dhjetë herë preka e iu gëzova qytetit tim në pak muaj. Më jep jetë vendi im. Dhe, këto shtatë muaj, mbolla trëndafilë të mrekullueshëm. Ndoshta 50 syresh.

Bëra edhe dy gjëra të tjera (të pabëra… më parë) për të cilat ndihem mirë. Por këto nuk i kisha pritur a dëshiruar. Thjesht ndodhën. Ndërtova një miqësi të re dhe me energji të bukur me një njeri që e njihja ka mbi 40 vjet. Por s’e kisha menduar kurrë si shoqe. Kemi pasur plot raste të miqësoheshim, dhe kemi qenë afër në hapësirë. Por ka pasur gjithnjë fërkime mes nesh, sido që rrallë direkte. Ishte një antipati pa arsye. Pa prova. Prepotencë e mendjelehtësi e të dyjave. Duhet të them se, edhe pse jo-mikesha, ndryshe nga sjelljet praktike, vë re se në mendje nuk e kemi injoruar a mosnjohur njëra-tjetrën. Ndër vite nuk dinim më ç’ndodhte me tjetrën, por ia ndienim (mos)praninë. Qëlloi që u gjendëm në shtigje të afërta pune e mendimi vitet e fundit. U pamë nga larg e u matëm si mace të kujdesshme, me ecje si indiferente, krenare e pa teklif, kur je kurioze të dish e kuptosh më shumë. Në fakt ishin ripozicionime tonat vëzhgimtare. Silleshim si ata që e dinë se jeta u zgjat 10.000 vjet. Dhe erdhi një pikë që e kuptuam që jetët na kishin sjellë afër në ide e interesa, dhe na bënin të qeshnim e të qanim me po ato gjëra. Ishim të dyja qenie që dinim të dëgjonim. Ndoshta edhe herët nuk do kemi pas qenë aq të pangjashme sa donim e hiqeshim të ishim. Është kënaqësi e pamatë ndërtimi i kuptimit si puzzle, me një analizë  dyvetëshe, ku secila palë bën pyetjen e duhur dhe jep shpjegimin e duhur ndërtues. Shpresoj ta keni provuar apo ta provoni. Është ndër ato raste kur të vjen mirë që nuk je 20 vjeç.  Kështu pak a shumë, këtë vit, më ndodhi një afrim edhe me një njeri tjetër. I kërkova falje unë, megjithëse isha sulmuar ashpër dhe pa të drejtë. S’kisha bërë faj, por kisha reaguar duke e tepruar muhabetin, sepse moderimi dhe unë nuk shkojmë fort mirë. Por, viti i gjatë më ndihu të gjeja një mijë arsye pse të kërkoja falje pa faj. Dhe e binda veten ta bëja. Dhe e bëra. Dhe bëra një gjë të mbarë. Që e kuptoj se është përnjëmend ashtu, prej rezultatit që pasoi.

Do thoni ju: Ai pushimi që more, punë me mend ishte. Po, vallaj, s’kam moshë për miqësi të reja e as për të kërkuar falje pa faj! Gjithmonë është koha perfekte për të dyja: si për një mik a mikeshë të re, si për një “më fal!” që ndiqet nga paqja e palëve. Pas të dyjave nis e ju pikëlon një lëng i ëmbël në shpirt. Është lëngu i jetës së mirë me besim tek tjetri.

 

Fotoja në kopertinë: Shawn Hart, Sythi i një fishekzjarri

Të tjera nga kjo seri: Dashnor Kokonozi, Krenar Zejno, Elvira Dones, Ali Luca, Ardian Vehbiu, Arben Dedja