Shkas për këtë rrëfim u bënë një ditë ca foto nga qendra e Tiranës që m’i dërgoi një miku im, ku mes pallateve të reja në qendër, nuk po e gjeja më Pallatin e Kacelit. Të them të drejtën më kapi një si lloj paniku, se thashë se e kishin shembur, po shyqyr Zotit, pas një telefonate urgjente në familje mora vesh se ishte ende aty. Gjë që ma solli përsëri buzëqeshjen mbrapsht në fytyrë. Se ai pallat për mua vlen goxha shumë.

Pallati i Kacelëve ka qenë “grataçiela” e parë e Tiranës, ndërtuar aty që në vitet ’30. Bashkë me Xhaminë dhe Sahatin përbënte Trinitetin e Shenjtë të Tiranës së vjetër (Në emër të Xhamisë, Sahatit dhe Pallatit të Kacelit… Amen). Pallati i Kulturës, ajo kuçkë e bukur sovjetike me këmbë të holla e të bardha përpara, dhe Pesëmbëdhjetëkatëshi bablok që dukej sikur e kishin ndërtuar me kuti brisqesh, nga ato me të cilat kandidatët e partisë nëpër rrethe ndërtonin dikur Shtëpinë e Partisë, nuk do ta kishin kurrë dinjitetin e këtij Triniteti simbolik, që përfaqësonte Të Madhin Zot, Kohën që rrjedh pa pushim dhe Qytetarinë e Vjetër, që tani thuajse nuk ekziston më. I përjetësuar në pikturën simbolike të Çlirimit të Tiranës, me partizanin që ngre vajzën e vogël në krahë me pallatin në sfond, stampuar në dhjetëra filma e dokumentarë bardh e zi, pulla shtetërore dhe fotografi private, shpresoj që i përjetshëm të mbetet përherë kujtimi i tij.

Por, veç këtyre, ai pallat për mua ka dhe një vlerë të veçantë e personale. Megjithëse kanë kaluar më shumë se 40 vjet, akoma e mbaj mend si tani ditën kur, për herë të parë, hymë të banonim në të. Duhet të ketë qenë fundi i viteve ’70, sepse sapo kisha filluar gjimnazin. Babai erdhi nga puna dhe na tha se e kishte marrë autorizimin për shtëpinë e re, të cilën na e kishte mbajtur sekret deri atë ditë, dhe sot do të shkonim ta shihnim. U veshëm si për xhiro. Ishte një nga ato ditët e bukura të vjeshtës së vonë në Tiranë, me gjethe të zverdhura dhe me diell të ngrohtë e një qiell të pastër e të kristaltë, që dukej sikur ishte bërë vetëm për të dhënë lajme të mira. Morëm autobusin e Unazës te Bërryli, ku aso kohe kishim shtëpinë, dhe zbritëm te Ura e Tabakëve për të marrë përpjetë nga qendra. Sa më shumë i afroheshim qendrës, aq më shumë shtohej gëzimi dhe padurimi në fytyrën e mamasë. “Ku po na çon, o burrë?” e pyeti më në fund babain, kur kaluam edhe rrugicën e Pedagogjikes. “Këtu s’ka më pallate. Apo do të rrojmë te kali i Skënderbeut?” Por babai nuk jepej. Kur kaluam edhe “Trekëndshin”, unë gjithashtu fillova ta humbja durimin. “Ku është ky pallat, o babë?” i thashë. “Që këtu, pallati më i afërt është te ‘Flora’.” Por babai i mbajti hapat te Teqja dhe, me gjestin e Moisiut kur hapi Detin e Kuq që të kalonin izraelitët, ngriti dorën dhe tha: “Ja, ky është,” duke na treguar Pallatin e Kacelit. Ne zgurdulluam sytë. Besoje apo jo, kurrë nuk e kishim vënë re edhe që ky pallat ekzistonte, lëre më që aty mund të jetonin njerëz. Dukej sikur ai pallat ishte ngritur aty për të materializuar fjalën e urtë të atij që shikon qimen në syrin e vëllait e jo traun në syrin e vet. Por ne nuk folëm.

Pallatit iu afruam ngadalë, sikur kishim frikë se do të na hante. Nga jashtë një derë druri e zbukuruar me kangjella të përdredhura zbulonte një shkallare ekstra të gjatë, që ngjitej drejt, vetëm me një shesh pushimi pas thuajse dy kate. Shkallët ishin shumë të gjera gjithashtu dhe kishin ndriçimin e errët të një pallati të deklasuar. Në të djathtë, prapa derës që hapej, fshihej kazani i madh i plehrave, por era ëmbëlçake e mbeturinave, që prisnin qetësisht Komunalen, nuk na e rrëzoi kuriozitetin. Dy shkallët e para pranë kazanit ishin thyer e thërrmuar, ngaqë aty çanin drutë e dimrit të pallatit, por pjesa tjetër ishte e ruajtur dhe e pastër si muze. U ngjitëm në katin e tretë, ku ishte apartamenti ynë, dhe babai nxori nga xhepi një çelës të madh, që dukej si çelës i deklasuar, për të hapur derën kryesore dykanatëshe, prej druri të vjetër e solid, që shkëlqente nga përdorimi në vite.

Apartamenti ishte i paparë. Korridori ishte si fushë futbolli, me pllaka të verdha dhe një kornizë jeshile në qendër. Tavani aq i lartë, sa do të na duhej të vinim karrige sipër tavolinës për të ndërruar poçet. Katër dhoma dhe kuzhinë, kjo e fundit e padëgjuar. Dy faqe të kuzhinës ishin thuajse komplet xham dhe shikonin nga një park i ri i sapo inauguruar, që Ndërmarrja Komunale asaj kohe po përpiqej ta bënte si një lloj mini-kopshti botanik. Të gjitha dhomat me parket solid italian dhe dy dhoma me vatër. Vatër të vërtetë, them, ku mund të ndizje zjarr me dru, që u bë atraksioni kryesor i tubimeve të mëpasshme të të gjithë shokëve të mi. Dy dhoma të shtëpisë shikonin nga qendra dhe dy të pasmet ngriheshin sipër pistës së vallëzimit të Hotel Drinit, ku një Zot e di sa net verë kemi kaluar duke pirë ponç portokalli e tymosur “DS Durrësi” ndërsa dëgjonim orkestrën poshtë, që, me afrimin e viteve ’90, kapte gjithnjë e më shumë këngë të Santanës e CCR, ndërsa çiftet e pakta ende vallëzonin në pistën e rrumbullakët në qendër. Në njërën nga dhomat varej akoma një nga abazhurët origjinalë të apartamentit, me bakër të punuar në formë këmbësh luani, që mbanin abazhurët prej qelqi të gdhendur me motive floreale. “Abazhurët e tjerë i ka vjedhur Fadil Paçrami, që ka banuar vite më parë këtu,” tha babai duke ndjekur vështrimin tonë, “po ne do të bëjmë edhe pa to.” Dhe kjo qe hera e parë që ndjeva një urrejtje të brendshme për armiqtë e Partisë, që përpiqeshin të vidhnin abazhurët me këmbë luani nga shtëpitë e popullit për t’ua shitur pastaj kapitalistëve dhe borgjezisë ndërkombëtare. Po, nejse…

E vetmja që na e prishi pak qejfin qe mamaja. “E bukur shtëpia, o burrë,” tha ajo, “po kjo shtëpi do hyzmeqare për ta mbajtur, se unë vetëm nuk ia dal dot.” “Mos u mërzit,” tha babai im, që s’dinte të ndërronte as telat e siguresave kur digjeshin. “Do të ndihmojmë të gjithë.” Mamaja nuk foli më, por vetëm tundi kokën si të thoshte “e di, e di…”, ndërsa babai filloi të na tregonte historinë e shtëpisë me një shikim në sy, që asaj kohe quhej “krenari e ligjshme”.

Por, megjithë mungesën e entuziazmit nga ana e mamasë në përqafimin e të resë, për ne, kalamajtë, shtëpia e re qe një parajsë e vërtetë. Me kontributin tim dhe të shokërisë, apartamenti, me një shpejtësi të rrufeshme, u kthye në një qendër për festimin e ditëlindjeve të vërteta dhe të sajuara të klasës së gjimnazit e më gjerë. (Unë personalisht kisha dy deri në tre ditëlindje në vit.) Në dhomën time, dy krevateve ku uleshim e shtriheshim ua hoqëm këmbët dhe i vumë sustat në tokë, që të mos kishim aksidente dhe të ndiheshim rehat. Përveç faqes së murit ku qe biblioteka e mbushur me libra, faqet e tjera filluan të mbusheshin me fotografi revistash e piktura moderniste të shokëve që studionin te Artet dhe që nuk shihnin asnjë të ardhme te Arti i Madh i Realizmit Socialist.

Ndërkohë, në korridor kishte gjithmonë një ose dy biçikleta, që shokët e mi i linin aty për siguri kur vinin për të dalë xhiro, dhe dy a tre çadra të lëna në pranverë te depoja e druve, të cilat, të zotët, do të vinin t’i kërkonin në vjeshtë.

Gjeografikisht, qe vendi më i përsosur për të bërë “mbrëmje”, pasi shtëpia qe mu në qendër të Tiranës. E, ndërsa mbrëmjet filluan të shpeshtoheshin gjithnjë e më shumë dhe të bëheshin më zhurmëmëdha, unë edhe sot e kësaj dite nuk arrij ta kuptoj durimin e prindërve të mi, veçanërisht të mamasë, që e merrte gjithmonë me të qeshur rrëmujën. Një herë, kur një shok i imi doli nga dera e dhomës për të vajtur në banjë dhe pyeti mamin që qe në korridor, se ku ishte banja, ajo iu përgjigj: “Qeke i ri këtu, ti, çuno. Dera djathtas është banja.” Dhe shprehja e plakës “qeke i ri këtu” ngeli batutë për vite me radhë.

Por vrulli i mbrëmjeve ra paksa pas një aksidenti, kur gjatë një “ditëlindjeje”, ndërsa kërcenim me këngën e Stonsave “Sympathy for the Devil” dhe dyshemeja dridhej nën ritmin e hedhjeve, komshia ime poshtë doli në ballkon dhe filloi të bërtiste që të mbanim qetësi. Unë dola për ta qetësuar dhe t’i thoja të na falte, se ishim drejt fundit, por nga pija dhe kontakti me ajrin e ftohtë, sapo hapa gojën t’i flisja, nuk u mbajta dot dhe i volla gjithçka kisha pirë mu në kokë… Ajo vajti e u ankua te i Plotfuqishmi dhe kështu na ranë puplat për ca kohë. Gjë që na sjell te komshinjtë…

Ai pallat, ndryshe nga gjithë pallatet e tjerë në Tiranë, qe edhe si një muze i historisë së shekullit të ri. Në katin e nëndheshëm, në të cilin futeshe nga një derë anësore, jetonin ish-pronarët, të deklasuar nga pushteti popullor. Njësoj si plaka Nurihan e Kadaresë, kontaktet me ta ishin thuajse të pamundura. Unë isha futur aty vetëm një herë me nipin e shtëpisë, Francin. Vendi ku ata banonin për 40 e sa vjet qe një mini-sallë e vogël vallëzimi. Pista e vallëzimit, në vetvete në formë elipsi, ku zbrisje me tri këmbë shkallë, shërbente si dhomë ndenjeje/korridor, dhe rreth e qark saj ishin ndarë me kompensata dhe perde dhomat. Dritaret e vogla me xhama akulli me ngjyra dhe një pëllëmbë të larta, në nivelin e trotuarit, ishin mbuluar nga jashtë me pluhur e baltë dhe kur zbrisje poshtë gati-gati të dukej sikur po zbrisje në Ferrin e Dantes. Në katin e rrugës ishin dy dyqane, një kat e gjysmë të larta. Njëri qe një dyqan rrobash të gatshme dhe riparimesh, ku kurrë nuk shihja njeri, përveç shitësit që qe një burrë tullac me syze të rrumbullakëta, jelek teritali të zi me viza gri përgjatë dhe që mbante gjithmonë një metër rrobaqepësi varur në qafë. Ndërsa në anën tjetër qe Farmacia 1, që gjithmonë gëlonte nga njerëzit dhe ku edhe xha Bequa në filmin “Kapedani” shkon për të bërë syzet e reja. Bile edhe ajo gruaja që xha Suloja e shan “Ik, moj kukumjaçkë!” qe vërtet një nga farmacistet.

Por shumica tjetër e farmacisteve ishin të reja dhe, çuditërisht, të kolme dhe të bukura, që, kur u shtoje edhe fetishin e bluzës së bardhë të doktoreshës, i bënin edhe më të papërballueshme. Farmacia kishte gjithashtu një sekret të vogël. Nga mbrapa kishte një oborr të vogël, 3 me 3, të rrethuar me një mur të lartë, ku ato vinin zakonisht arkat dhe kutitë bosh të furnizimit. Në qendër qe një shesh i vogël, ku zakonisht 3-4 prej tyre dilnin e hanin bukën ditëve me diell, ulur në ca karrige alumini. Ndërkohë, unë me komshiun tim, mosha ime, dilnim e i sodisnim nga ballkoni. Dhe, ndërsa një ditë, të mbështetur në hekurat e ballkonit, pinim nga një cigare e sodisnim poshtë farmacistet si skifterët pëllumbeshat, dy prej tyre zbërthyen përparëset përpara dhe filluan të linin kofshët me vazelinë, mbase ngaqë u fërkoheshin duke ndenjur në këmbë gjithë ditën. Ne na u zu fryma dhe e kuptuam që ishim shtangur vetëm kur ndjemë cigaren që na dogji gishtat. Ndërkohë që ato mbaruan ngadalë tualetin dhe ikën brenda, diskutimi me komshiun tim, nëse ato na kishin parë apo jo, nëse na e kishin bërë kastile apo jo, nëse na e kishin “luajtur” apo jo, zgjati për muaj të tërë, bile u bë edhe një nga shkaqet e ftohjes sonë. Ajo ngjarje qe dhe shkaku që në trurin tim atëherë lindi pyetja filozofike: A bëjnë vajzat ndonjë gjë pa qëllim?, pyetje së cilës nuk kam arritur t’i përgjigjem as sot.

Në katin e dytë, që qe edhe ai më luksozi, ku dikur banonte pronari, jetonte një burrë i nderuar, që të ndillte respekt që në pamje, kur dilte për shëtitje mbrëmjeve me një pallto Gub të zezë dhe kapele republike. Gjithmonë i sjellshëm, tek na përshëndeste shkallëve duke prekur kapelën me dorë sa herë që na shihte, jetonte atje bashkë me gruan dhe vajzën e ndarë me dy fëmijë dhe me një motër beqare. Dikur kishte qenë anëtar i Komitetit Qendror dhe prokuror, por thuhej se, kur u bë gjyqi i bombës në Ambasadën Sovjetike, ai kishte refuzuar të qe prokuror i saj (gjë që donte goxha guxim aso kohe), por, ngaqë qe person i nderuar e i lidhur me luftën, nuk i kishin bërë gjë, por dalëngadalë e kishin hequr nga të gjitha postet dhe e kishin nxjerrë para kohe në pension. Veç, në ndryshim prej tij, e gjithë graria e familjes qe ultra-revolucionare dhe e zhurmshme, veçanërisht kalamajtë. Mbaj mend si tani një pasdite vjeshte, kur unë, ngaqë isha redaktor i gazetës “Zëri i Rinisë” dhe ditët që dilte gazeta duhej të punoja deri natën vonë në shtypshkronjë për të bërë faqosjen e gazetës, po përpiqesha të flija në drekë, ndërsa kalamajtë poshtë luanin futboll me porta të vogla në korridor. Durova sa durova dhe, më në fund, u ngrita, u vesha dhe shkova e i rashë derës poshtë. Derën ma hapi gruaja e vjetër me bigudina në kokë. “A do të keni mundësi t’u thoni kalamajve që ta ndërpresin lojën për nja një orë,” i thashë, “që të fle pak, se më duhet të shkoj natën në punë?” me gjithë edukatën e mundshme që më kishte ngelur. “Ua, ç’është ky llaf!” m’u kthye gruaja e indinjuar. “E di ti çfarë dite është sot?” më pyeti me dinjitetin e një gruaje prokurori. “Jo, nuk e di,” i thashë. “Po sot është 16 Tetor, ditëlindja e shokut Enver, dhe prandaj fëmijët luajnë e gëzojnë?” Unë ngela me gojë hapur. Jo, këtë nuk e dija vërtet, por as nuk e kundërshtoja dot. Pëshpërita me vete një “Hajde, mamin ku ta kenë” dhe ngjita shkallët në heshtje, me një tjetër betejë politike të humbur në ndërgjegje.

Përballë saj jetonte një familje gjirokastrite, që shndriste nga pastërtia, dhe ku Vedoja, plaka e vogël sa një grusht e familjes, dilte dhe fshinte tri herë në ditë shesh-pushimin e shkallës, që e mbante dritë. Vetëm se edhe ajo kishte gabimet e veta ideologjike. E bija i kishte treguar një herë mamasë, tek pinin kafen e pasdites në shtëpi, se si, ndërsa një ditë vajza e vogël mësonte Këndimin dhe lexonte me zë të lartë për një familje të varfër para çlirimit, që flinin mbi kashtë, Vedoja qe hedhur me dialektin e saj gjirokastrit: “Ui, ui, kush flinte në kashtë, moj bijë! Na mi, dy pëllëmbë i kishim dyshekët e leshit. Ui, ui, flinim në kashtë, thotë!” E bija qe hedhur për të mos ta lënë të mbesën të kishte keqkuptime politike dhe i kishte thënë se librat e shkollës nuk gënjenin, dhe se njerëzit kishin qenë vërtet të varfër, por se familja e tyre kishte qenë pak më mirë nga gjendja. “Ui, ui, do të më tregosh ti arat e babait!” i qe kthyer Vedoja. “Pse, moj, kush isha unë, mbesa e Karagjozëve! Familje e pasur, thotë… Ui, ui.” “E lashë muhabetin,” tha e bija, “se me Vedon nuk merresh dot. Veç kam frikë se mos i përsërit vajza fjalët e saj në shkollë.”

Në katin e tretë, përballë nesh, qe një familje e nderuar veteranësh, gjithashtu burrë e grua partizanë. Nuk u dëgjohej kurrë llafi, vetëm se gruaja kishte vesin e keq që përgjonte nga vrima e çelësit të gjitha vajzat që unë fusja në shtëpi dhe ia raportonte mamasë. Po, nejse… LOL.

Në katin e sipërm, popullata shtohej, pasi apartamentet ishin ndarë më dysh për të akomoduar dy familje. Në anën e bulevardit, sipër nesh, jetonte një përkthyese, 20 kile me rroba të lagura, që ngjante si Olivia, gruaja e Braccio di Ferro-s. Ajo përkthente me grupet turistike marksiste-leniniste që vizitonin vendin tonë dhe mburrej se një herë i kishte shtrënguar dorën edhe vetë Zhoao Amazonas, liderit të partisë marksiste-leniniste të Brazilit. Fakt që, me sa dukej, i jepte të drejtën të tërhiqte zvarrë nallanet e drurit sipër apartamentit tonë deri në orët e vona të natës. Vajza e saj, që i lyente flokët e verdha dhe rrinte në dritare gjithë ditën, ishte nga ato që ne i quanim aso kohe me “grup gjaku 0” dhe që, në botën e sotme, do të qe influencuese në Instagram. Për shkak të saj, motra ime desh hëngri një dru, se plaku kujtoi se ato “bandillët” që i bënin asaj isharete nga rruga, ishin për timen motër. Kohë të vështira për rininë e asaj kohe…

Nga ana tjetër qe Gimçja me familjen e tij, që e ndante apartamentin me motrën beqare, që kishte dhe probleme psikike. Të gjithë, jo më shumë se një metër e gjysmë, ishin njerëzit më të dashur të pallatit, përveç rasteve kur, thuajse një herë në muaj, motrës i hipte pesëminutëshi dhe i rrihte të gjithë dhe pastaj fillonte të hidhte mobiliet nga shkallët, derisa vinte ta merrte ambulanca. Më kujtohet dhe mamaja, ndjesë pastë, që, sa herë fillonte rrëmuja dhe gjërat rrokulliseshin nëpër shkallë, thoshte gjysmë me shaka e gjysmë me dhimbje: “E hodhën prapë nga shkallët Gimçen e shkretë!”

Kati i sipërm fare, nën çati, pastaj, qe një mrekulli më vete. Katër papafingo, njësoj si ato ku jetonin piktorët e shkrimtarët e Parisit, që shikoje nëpër filmat francezë, me tavane të pjerrëta e dritare që shikonin nga të gjitha anët, po ku nuk banonte askush dhe ishin kthyer në depo rrangullash të pallatit dhe ku ne, aso kohe, fshihnim antenat bisht-dallëndyshe për të kapur “Dyshin” e Jugosllavit, që të mos shiheshin nga rruga.

Pozicioni strategjik i pallatit, pastaj, kishte avantazhet dhe disavantazhet e veta. Përveçse ishte në qendër dhe, si të thuash, pjesë e xhiros së përnatshme të Tiranës që dukej nga ballkoni, kishte edhe disavantazhin e madh që përreth nuk kishte lagje ku të bëje ndonjë aktivitet a të luaje. Qari më i madh qe gjithashtu se, duke qenë afër qendrës, gjatë paradave të 1 Majit apo 29 Nëntorit, pallati ynë qe gjithmonë brenda kordonit të policisë, kështu që ne, si të thuash, kishim bileta falas për të gjitha këto aktivitete, se dilnim të pashqetësuar nga shtëpia drejt e në bulevard. Por sikleti më i madh qe kur na sillnin drutë dhe na i hidhnin drejt e në trotuar, e unë me vëllain duhej t’i ngjisnim një e nga një me kanistra e thasë të grisur të leckës, në sy të të gjithë kalimtarëve, gjë që na e ulte disi “prestigjin” në sytë e tyre. Plus që, sa herë do të ktheheshe në shtëpi mbrëmjeve, do të gjeje gjithmonë ndonjë çift gjimnazistësh që putheshin ulur te shkallët, ose, edhe më keq, ndonjë pijanec që, mbasi kishte kthyer ndonjë shishe birrë te “Sahati”, vinte e bënte shurrën te kazani i plehrave mbrapa derës.

Por jeta idilike e Pallatit të Kacelit mbaroi në vitet ’90. Në shesh filluan protestat dhe lufta me policinë. Ushtarët me qen kufiri vraponin para derës së pallatit për të shpërndarë demonstratat. Makinat e djegura të policisë dhe zjarrfikëseve ishin ngado. Një herë, që ktheheshim me nja dy shokë nga përleshjet me policinë në qendër, gjetëm një student konviktor të plagosur, që i kullonte gjak nga balli i çarë, që qe ulur në mes të shkallëve dhe rënkonte nga dhimbja e frika. E morëm dhe e futëm në farmaci, ku farmacistet ia lanë plagën me alkool dhe e fashuan, bile njëra nga farmacistet edhe ia qepi të çarën e ballit me gjilpërë, pa asnjë lloj anestezie. Një herë tjetër, u ktheva bashkë me një shok tjetër pas rrëmujave dhe pamë një sy-tre jevgj të vegjël, që kishin hyrë nga xhamat e thyer te dyqani i rrobave të gatshme, kishin vjedhur ca rroba dhe prisnin brenda shkallës që të vinte autobusi i Porcelanit, që të mos i shihte njeri me rrobat e vjedhura. Shoku im ndaloi dhe i pyeti me shaka për t’i trembur: “Po ju, çfarë bëni këtu?” “O xhaxhi, jemi mçef, se po na gjymonte policia demonstratës,” tha ai më i madhi. “Po pse rren, mor jevg muti!” i tha shoku im. “Ju keni dalë për të vjedh. Ja, me cil je ti, me PS-në apo me Sali Berishën?” “Unë jam me Sali Berishën,” tha jevgu i madh me krenari të ligjshme, por, pa mbaruar akoma llafin, jevgu i vogël kërcen: “O gaxhio, ai rren, se ai është me Brazilin. E di un’!”

Pas periudhës heroike, pallatin dhe rrethinën e pushtoi Lufta Ekonomike. Shitësit ambulantë të qofteve rrethuan qendrën. Njëri prej tyre u stacionua mu te dera e pallatit tonë, për t’u shitur qofte me panine klientëve të Bingos së re, me makina xixëlluese elektronike, që i zunë vendin dyqanit demode të rrobave. Shitësit e bananeve ndërtonin kioska strategjike me kutitë e bananeve në çdo cep. Mes tyre, pleq e fëmijë shisnin cigare e çamçakëzë brenda valixheve të vjetra që kishin pasur në shtëpi, ose në tezga të improvizuara mbi stolat, që në darkë i përdornin për të luajtur letra e domino. Tregtarët e gazetave vendase e revistave porno të jashtme u shtrinë kudo nëpër stola parqesh e bordure. Pas saj erdhi Vala e Kapitalit të Madh Kosovar. Hajdin Sejdia hapi një gropë gjigante në anën tjetër të rrugës, mu prapa Pallatit të Kulturës, që e bëri pamjen nga ballkoni si një zonë lufte. Kioskat kosovare, që shisnin limonada, pushtuan vendet që kishin mbetur. Pas tyre erdhën kioskat e rrobave të përdorura. Kioskat e gazetave. Kioskat-librari. Kioskat me punime të artistikes, bunkerë të vegjël mermeri për emigrantët e përmalluar. Buste të Skënderit e, më pas, të Enverit…

Ndërkohë, mileti po “prishej” dhe hyrja në pallat po bëhej gjithnjë e më aventuroze. Nga rrugica mbrapa, që na ndante nga Hotel Drini, nuk dilej më, se Drini qe kthyer në shtëpi publike dhe hotel me orë për fshatarët që vinin nga rrethet. Restoranti veror, ku më parë kishte muzikë çdo të shtunë e të diel, u mbulua dalëngadalë nga shkurret dhe ferrat, dhe Shaja e Lemja, që organizonin prostitucionin për një copë bukë të jevgjve te halet publike të Kinema Partizanit, e transferuan biznesin aty, mu poshtë ballkonit tonë, në të cilin nuk guxonim të dilnim më, jo natën, po as ditën. Ca muaj më pas, Shajën dhe Lemën i hoqën për leckash që aty dhe vendin ua zunë Drandet, prostitutat me çizme dhe çorape të zeza të zbritura, kryesisht nga veriu, ndërsa pimpët e tyre të ofronin shërbime nga më të çuditshmet, vetëm për 5 mijë lekë. Homoseksualët ofronin shërbimet e tyre nga ana tjetër e rrugës, brenda gropës së Hajdin Sejdisë, të rrethuar me teneqe nga të katër anët, por që, nga lartësia e ballkonit tonë dhe e Nëntëkatësheve në anën tjetër, dukeshin ashiqare.

Ndërkohë, edhe brenda shtëpisë filluan martesat. Shtëpia nuk na nxinte më. Dushi me vajgur nuk na lante dot të gjithëve dhe frigoriferi i vjetër “Obodin” nuk arrinte t’i ftohte më ushqimet. Unë me timen shoqe ishim të parët që u larguam e morëm shtëpi me qira nga Klubi Dinamo. Dhe ikëm tamam në kohë. Pak vjet më vonë erdhi ’97-a. Plumbat fluturonin jashtë shtëpisë, pasi u hapën depot, dhe babai e mbuloi derën e ballkonit me një dollap të vjetër rrobash, të kthyer me kurriz nga jashtë, që “të ruheshin” nga plumbat qorr. Më së fundi, pronari i pallatit, që qe goxha burrë i duruar e i qytetëruar, i afroi tim eti një shumë lekësh, që të dilte nga apartamenti, dhe me këtë u mbyll edhe epopeja jonë me Pallatin e Kacelit. I vetmi kujtim që kemi prej tij qe abazhur i gdhendur, që im vëlla e mori para se të ikte dhe e vari në shtëpinë e re. “S’kishim bërë ndonjëherë nga këto gjëra,” më tha kur e pyeta një herë se pse e mori. “Thashë ta provoj edhe unë një herë…”

Dhe ky qe hapi ynë i parë në ekonominë e tregut të Tiranës së re, post-komuniste. Mbase jo dhe aq i ndershëm, por, sidoqoftë, më se i ingranuar në frymën e kohës së re, në të cilën ishim futur të gjithë, dashje pa dashje, duke dalë nga Pallati i Kacelit.

(c) 2025 Spiro Ilo. Të gjitha të drejtat janë të autorit.