Peizazhe të fjalës

ose natyra jo aq të qeta
Gjuhësi

ETIMOLOGJI TË ÇABEJT: LAK

lak m. I. shm. leq leqe “gjalmë, litar a tel lidhur si syth, që shërben për të zënë zogj e egërsira; litar i kafshës, i barrës; dre­dhë e lëkurtë për opinga; hark i lahu­tës; të lakuarit”: ep lak druja “përkulet druja”; qafë mali në formë të shalës”; leqet e këmbës; leq m. “lak” te Mitko; lakth m. “cartilago thyreoidea” në shqipen e Greqisë, Reinholdi. G. Meyer 235 e spiegonte nga një lat. *laquus për laqueus, po më vonë (AS IV 30) e bie të formuar nga shm. leq, e këtë prej lat. laquei. Prej laqueus e bie të ardhur dhe Pedersen KZ 33, 537, Meyer‑Lübke Gr Gr I2 1041, Puşcariu EW 947.

Fjalë e mbarë gjuhës. Del që te Buzuku (XI, Psalm 123, 6; LXII/2, Jeremia 18, 22; LXXXVIII = CVIII, Ekleziastiku 51, 3)… qi shpëton ṇ lakut së gjatorëvet; laku u̯ këput, e na klem shpëtuom “…sicut passer erépta est de láqueo venántium”; e ṇdenë leqtë kambëvet mive “et laqueos absconderunt pedibus meis”; e ṇ lakut së gluhësë keqe “a laqueo linguae iniquae”; Budi DC 219, 223, RR 274, SC 104, 232, 303; Bardhi Laqu­eus,Tendicula Lak, Pli­ca­tilis, pie­ghe­vo­le Lakës, Plicatile lignum Lakësë drū. Në Greqi e bëri lak nga gjalmë (Meyer, AS V 49). Me lak lidhen lakadredhas loko­dre­dhas “me kthesa”, lakadredhem, lokodre­dhem “shkoj posht’e përpjetë; loz nga ve­ndi”, lakinë f. “shulore”, lakój “kthej në trajtë të har­kut, përkul”, lakore f. xhoke burrash”, lakth m. “syth i rrjetës; litar për të mbajtur barrën e druve në samar; lasso; dell i Akilit, cartilago thyreoidea”. Në Lumë grue me lak “grua me barrë”; për lak “qafë mali në formë të shalës” sh. HD X 20. Një shumës i singularizuar është leq m. te Mitko, si e vuri re G. Meyeri në qoftë se përdoret vërtet kështu e jo leq‑të shm., forma e zakonshme (sh. dhe ľeq). Etimologjia latine nuk mund të qëndrojë, se laquus do të kish dhënë *laq. Nuk mund të merret (me Pedersenin) për laquus : lak si analogji socius : shok, se socius dha shoq e prej kësaj u formua rishtas shok (sh. dhe Meyerin 412); shoq ekziston pranë shok, po një laq nuk gjindet gjëkundi. Mbase është refleksi shqiptar i rrënjës i.‑e. *el‑, me zgjerim gutural *el‑ek, në gr. λοξός “përdredhur, ndry­dhur”, lat. licinus “brishtrembër, bri­për­­pjetë”, obliquus “i tërthortë, i shtre­mbër”, let. leja “luginë, fushore” etj. Kup­ti­mi i përkuljes ruhet dhe te lajthi, nga lakth‑i.

lak m. II. “dënesë”, kal. te De Rada (Poesie alb.  VI 94): Mbì ljiaccun “Da su il singhiozzare”. G. Meyeri 240 mendon për një afrim me lemzë léhmëzë, po m’anë tjetër sjell lëkmë “lemzë” prej Xylanderit, me dyshim dhe lakësonj “ngjirem” e prej fushës indo­euro­pia­ne afron për krahasim sll. e vj. kishtare loču lokati “lëpij”, lit. lākti “lëpij, llap”; dy­shime për lakësonj të Kavaliotit shfaq ai në AS IV 30. Krahasimi me fjalët bal­tike e sllave shënohet me rezervë te Ber­nekeri I 727 e te Walde‑Pokorny II 380, po jo më në fjalorët e tjerë eti­mo­lo­gji­kë.

Është një me lak “kur i vjen fëmijës për të vjellë e bën sikur po mbytet” që dëshmon Folklorë I 13 për të folët e Shkodrës. Gjan te jetë një formim ono­ma­to­peik. Si të tilla janë marrë dhe fjalët balto‑sllave te Walde‑Pokorny e te Pokorny 653.

 


Discover more from Peizazhe të fjalës

Subscribe to get the latest posts sent to your email.

Discover more from Peizazhe të fjalës

Subscribe now to keep reading and get access to the full archive.

Continue reading