Kush e njeh sëmundjen, kush e ka përjetuar, kush e ka parë t’i ngjitet si nishan mbi hundë një të dashuri a të afërmi, e aq më keq, kush e ka patur në shtëpi, e di fare mirë se shprehja e vjetër “I sëmuri sëmur gjithë shtëpinë” është tmerrësisht e vërtetë. Të paktën kështu ndodh, në ato shtëpi e familje, që për mijëra arsye, më e mira prej të cilave është zgjedhja, e ka të sëmurin në shtëpi dhe vendos të përkujdeset për të, ta ruajë trupin e mendjen e tij.

Të mos keqkuptohemi, të përkujdesesh për një të sëmurë nuk është kurrësesi heroizëm, është zgjedhje, është ndoshta shenja më e thellë dhe personale e dashurisë, apo e mirënjohjes, ndodh të jetë edhe e hallit.

Kush i ka humbur gjyshërit prej sëmundjesh të rënda, apo pleqërisë së egër, mund të ketë parë në forma të çuditshme vdekjen të afrohet avash, t’u këndojë sipër kokës e të kërkojë nga të gjithë mohim, një lloj naiviteti të imponuar mbi vetëdijen, për hir të kohës e për hir të pamundësisë për ta mundur. Unë jam një prej tyre.

Prej gjithë gjyshërve që kam humbur, dhe i kam humbur të gjithë, jam zyrtarisht i rritur prej vjet, imazhi që ende më sillet në mendje, që me raste më boshatis gjithë ujërat që më furnizojnë trupin, e më paralizon si dridhmë elektriciteti, është ai i gjyshes nga ana e tim eti, që në fund u shndërrua në fëmijë.

Figurën e fytyrën e saj e shoh çdo ditë, sa herë një fytyrë a trup fëmije që vdes prej urisë e kequshqimit në Gaza më shfaqet prej njërës nga qindra faqet që tashmë i ndjek prej muajsh.

Kur trupi fillon të shuhet e të rrëgjohet, kur lëkura nis të ngjeshet gjithnjë e më shumë pas lëkurës e kockave, merr jetë shndërrimi më i pashembullt që i ndodh njeriut. Fytyra konturohet e përqendrohet tek kockat e faqeve. Aty lind e shuhet përditë pika kryesore e vrojtimit. Sytë zmadhohen e bëhen njëkohësisht më të zgavërt. Zakonisht, përqark tyre përvijohen hije të errëta. Bebëzat rriten e dalëngadalë gjallëria bëhet e acartë, ngec përgjithmonë në janar. Është lloji i vështrimit që nuk të thotë asgjë, që mund ta marrësh sikur po të ulëret për ndihmë, apo sikur është krejt mirë e nuk ia ka nevojën gjëkafshe tjetër. Tek fëmijët në Gaza shikoj po të njëjtin vështrim që i është qarë me kohë çdo gacë.

Lëkura e zeshkët prej mesdhetareje e gjyshes sime, me nëntone ulliri, i vjen afër lëkurës së kthyer në të verdhë të fëmijëve të Gazës. Ajo është e hollë, e hollë aq sa bëhet e pamundur ta mendosh të hollë. Nën të, me raste skicohen harta kapilarësh degë shpërndarë, ca mavi, ca të kuq, ca jeshilë të errët. Kur përballesh me duar me lëkurë kaq të hollë, klisheja komerciale e pemës së jetës, kthehet papritmas në një nocion me thellësi të madhe, nuk është më një medalion i varur në qafë, por dy degë me funde të thara, në të cilat limfa dhe oksigjeni kalojnë për forcë zakoni, që shpejt bëhen nyje, të palëvizshme, të paafta për të prekur, pastaj, një ditë janë atrofizuar krejt, edhe pse aty, si kërcunj të gjatë ngjeshur pas ijëve, një mall i largët, për ca vite, a muaj që nuk kanë shumë që shkuan, kur krahët ishin në gjendje t’i drejtoheshin Zotit, të gërmonin dheun për të mbjellë një lule, apo të rrëmonin mes betonit, plehrave dhe ulërimave, për një kothere të shkelur nga mijëra këmbë, por që fatmirësisht, askush nuk e pati ngritur prej tokës para teje.

Çfarë më trondiste përherë te pamja e re dhe përfundimtare e sime gjysheje ishte trupi i saj i dobët, çmendurisht i dobët, aq sa përshkruhet po me një tjetër idiomë të saj: “ku e mban atë shpirt?”

Trupi është një gjë e çuditshme, aq më tepër kur je fëmijë dhe ta vjedh politika e shfarosjes.

Trupi është një gjë disi më pak e çuditshme, por tjetërsoj e dhimbshme, kur je plakë, e ta vjedh sëmundja.

Edhe këmbët kanë të veçantën e tyre. Lartësia mes shputës e kurrizit të këmbës, është e barabartë me diametrin e gjithë këmbës, që kthehet në një shëmbëlltyrë të përsosur të një trupi cilindrik.

Druaj se fëmijët në Gaza nuk patën shkuar ende te kapitulli i trupave gjeometrikë. Ndoshta mësuesit ua vranë para se të arrinte çasti, ose nuk e ndiqnin shkollën fare. Sidoqoftë, ç’dallim bën se njeh një kub dhe e dallon nga një sferë, kur për të shumtën e kohës, e më të madhen e botës, trupi yt kthehet në një qivur që humb vetitë e rrumbullakësisë së fytyrës, drejtkëndësisë së shpatullave, e kur mënyra e lëvizjes së gjymtyrëve të tu nuk i përngjet hapjes së asnjë prizmi, apo koni, apo kubi. Ti je një fëmijë, që linde palestinez, që të ra për pjesë zija e bukës, që e ndien se je duke vdekur, por nuk e kupton, që nuk do mund të rritesh e të bëhesh adoleshent, që do kesh mundësinë të mendosh e të sodisësh në sytë e mendjet e të tjerëve kuptimin e jetës, që fort të bluan përbrenda, nuk do kesh mundësi t’i shohësh prindërit e tu të rriten e të plaken me ty, nuk do dëshmosh lindje dielli duke ia ditur vetitë diellit, nuk do notosh dot në det e të harrosh të këqijat e jetës, se je palestinez, je një fëmijë nga Palestina, që për shumë nuk ke vlerë, e meriton të vdesësh, pasi do apo nuk do ta pranosh, dhe nuk është se kupton ç’është zgjedhja, ti tashmë ke vdekur dhe foton e shpinës tënde që i ngjan harkut kurrizor të një dinozauri të vogël, e kanë parë qindra mijëra njerëz, e ti nuk do të mund të mbash mend askënd, as gjyshërit e tu, por me shpresë, nënën, nëse nuk të ka vdekur para, dhe e mira do ishte të mos kishe ndonjë vëlla apo motër, sepse bashkë me ty, apo nënën a babain tënd, ka vdekur dhe shëndeti i mirë dhe vetëdija e plotë e tij, apo saj, që është kthyer në fëmijë suicidal, po të përjashtojmë mundësinë që nuk kanë vdekur para teje.

Ti ke vdekur. Ke vdekur. Më kanë vdekur shumë gjyshe në Gaza.

Askush nuk do t’ia dijë për gjyshet e mia.

Pse?

Sepse gjyshja ime nuk u përgatiti kurrë atyre qull hurmash?

Se nuk është e tyrja?

Se ndihen të pafuqishëm, dhe po t’u dhimbsej?

Se nuk e kanë gjyshen e tyre?

Apo se janë pak të dhjerë shpirtërisht?

Ndoshta se unë kam frikë të pranoj që nuk janë njerëz normalë?

Se gjyshet nuk i interesojnë më askujt?

Se ia kanë frikën?

Se nuk kanë frikë?

Se i mësojnë të mos kenë frikë?

Se ka diçka që nuk shkon me to?

Se e dinin dhe e panë që po vdiste dhe jo se nuk e shfaqën, po nuk erdhi me të vërtetë keq?

Se nuk donin të rronte me taksat e tyre?

Se s’kishte ç’u jepte?

Se mos kishte ç’t’u merrte?

 

---

© 2025 Delon Qetja. Të gjitha të drejtat janë të autorit.