KUSHTRIMI I TË PARËVE

Vite më parë kam shkruar se studimet e “pellazgologëve” të sotëm i përkasin një albanologje alternative, që i kundërvihet albanologjisë “standard”, duke mos ia njohur as autoritetin as arritjet.

E kam pasur gabim. Pavarësisht nga çfarë mendojnë studiuesit përkatës dhe nga si duan ta paraqitin veten, pellazgologjia e tanishme nuk merret me studimin e shqipes dhe as të historisë së shqipes; por vetëm sa e përdor shqipen e sotme, kryesisht leksikun e saj, për të deshifruar dhe interpretuar mbishkrime dhe gjuhë të tjera anembanë botës – të njohura dhe të panjohura.[1] Madje sa më të panjohura dhe enigmatike, aq më mirë.

Për këta “dijetarë” – titull që më duhet ta vë detyrimisht në thonjëza, meqë është fjala për amatorë e dashamirës në rastin më të mirë dhe sharlatanë në rastin më të keq – shqipja është vetëm një e dhënë absolute, primordiale, akronike (në kuptimin a-historike), që shërben për të depërtuar në enigmat e gjuhëve të tjera.

Pak a shumë siç bëri, para gjysmë shekulli, Zaharia Mayani, i cili e shfrytëzoi shqipen për të lexuar mbishkrimet etruske. Përpjekjet e Mayani-t, edhe sikur të ishin të besueshme, nuk do të kishin ndihmuar për gjë, në lidhje me të kuptuarit e historisë së shqipes; ato kishin për objekt etruskishten dhe zgjidhjen e enigmës së saj.

Për pasuesit e sotëm të Mayani-t, Nermin Falaschi-t, Catapanos dhe të tjerëve, etruskishtja mbetet sot e kësaj dite në fokus; sikurse mbeten mbishkrimet e Lemnosit dhe të Kretës, mbishkrimet dhe tekstet e shumerëve dhe të egjiptianëve dhe gjithçka tjetër që kombinon lashtësinë me misterin.

Madje këta studiues të palodhur nuk e ndalin hovin as para gjuhëve dhe teksteve që tashmë janë lexuar mirë dhe shpjeguar mirë prej kohësh; duke ofruar interpretime të reja – për shembull të greqishtes homerike ose të gjuhës kopte.

Kështu, bashkëshortët Luftulla dhe Liljana Peza kanë marrë në shqyrtim shkrimin linear B të Kretës, duke e identifikuar atë si një dialekt të gjuhës pellazge – edhe pse të dyve u mungon ekspertiza e fushës.

Studiuesi Anastas Shuke merret prej vitesh me shkrimin kunjor shumer dhe ka dhënë shumë prova që ky shkrim përfaqëson “një formë e gjuhës pellazge shqipe”, sepse “vetëm me anë të gjuhës shqipe mund të shpjegohen fjalët e shkruara në pllakat e baltës së pjekur.”

Studiuesja Fiorina Shiko ka arritur në përfundimin se “çuditërisht, tekstet e shkruara të gjuhës kopte përkthehen për herë të parë shumë lehtë me ndihmën e gjuhës shqipe.”

Rasim Bebo studion “Figurat më të shquara të Çamërisë në historinë botërore”, duke filluar me Zeusin Pellazg.

Ndërsa Skënder Hushi “ka studiuar shumë emra njerëzish nëpër botë, që shpjegohen me anë të gjuhës shqipe. Kjo dëshmon origjinën e tyre pellazge/ilire/shqipe. Për këtë ai ka botuar një libër të trashë vitin e kaluar.”[2]

Dhe kështu me radhë. Gjithsekush zgjedh fushën, gjuhën, mbishkrimin dhe misterin që dëshiron, sa kohë që çelësi mbetet po i njëjti: gjuha shqipe.

Metoda kriptografike që përdorin këta hulumtues – nëse mund të flitet për metodë – është elementare: nisen nga një mbishkrim që e lexojnë me rrugë konvencionale, p.sh. ZIAZI në një pllakë balte nga Mikena; dhe pastaj e interpretojnë këtë duke e zbërthyer në pjesë a në rrokje dhe duke i vënë rrokjet në përkim të përafërt me fjalë të shqipes së sotme, në bazë të ngjashmërisë fonetike. Kështu ZIAZI bëhet ZI ASHT ZI, ose “është zi për luftëtarin e rënë në luftë” (meqë mbishkrimi ka lidhje me imazhin e një luftëtari).

Karakteristike e kësaj metode është edhe që fjalët e gjuhëve të vjetra t’i shohë si kondensime shprehjesh e ndonjëherë frazash shqip: MENELAU – MENDTË E LANË.

Ja si i (ri)lexon çifti Peza dy vargjet e para të “Iliadës”:

MENIN A JA DHE, QË THE, AKIL PELIDIT
ULE MENIN, I MIRI AKAJE QË KE E THOKE

Çfarë vërteton, sipas tyre, se fillimi i poemës homerike është në gjuhën pellazge/shqipe.

Vizioni i këtyre pellazgologëve për shqipen është a-kronik; edhe pse i përdorin fjalët shqipe për t’u shpjeguar historinë gjithfarë gjuhëve, atyre nuk u shkon mendja se edhe fjalët shqipe mund të kenë një histori të tyren (aq më pak, se ndonjë kolegu i tyre mund të vihet t’i shpjegojë fjalët shqipe nëpërmjet… turqishtes, sipas së njëjtës metodë).

Dhe kështu ndodh që huazime të vona të shqipes, bie fjala nga osmanishtja, të përdoren për të lexuar tekstet hitite.

Për të njëjtën arsye, këta njerëz e kanë të vështirë të pranojnë se shqipja ka huazuar në rrjedhë të shekujve fjalë nga gjuhët e tjera; prandaj çdo ngjashmëri e themeluar mbi huazimin do ta shpjegojnë si shtegtim të fjalës shqipe drejt gjuhës tjetër. Ashtu, edhe fjalë si faqe, këmbë ose fytyrë – të cilat janë identifikuar prej kohësh si huazime nga latinishtja në shqipen e lashtë – do të shpjegohen për të provuar, përkundrazi, si fjalë që latinishtja i ka marrë nga shqipja.

Siç bëri Marksi me dialektikën e Hegelit, edhe këta i kthejnë përmbys përpjekjet dhe arritjet e deritashme të etimologëve dhe historianëve të gjuhës shqipe, për ta rithemeluar shqipen si eksportuese fjalësh anembanë botës.

Kjo nuk vjen aq nga padija e tyre, as nga dëshira e mirë; por është rezultat logjik i një deliri konsekuent, për të parë gjurmë të shqipes kudo, deri edhe në pezhishkat e merimangave.

Që tezat e tyre bien ndesh edhe me dijen e sotme albanologjike, edhe me parimet elementare të gjuhësisë historike-krahasuese, kjo nuk përbën problem; “dijetarët” në fjalë nuk pajtohen as me njëri-tjetrin, përveçse në bindjen dhe vendosmërinë për ta përdorur shqipen si çelës drejt së panjohurës universale.

Krejt ngrehina e gjuhësisë indo-europiane për ta nuk përbën asgjë më tepër se një pengesë, me gjasë të ngritur nga armiqtë e shqiptarëve dhe të mbajtur në këmbë me paratë e tyre.

Po të shtyhemi edhe më thellë, për të qëmtuar proceset mendore të këtyre studiuesve dhe për të kuptuar se çfarë i bën njerëz përndryshe racionalë të thonë dhe të shkruajnë absurditete të tilla, atëherë do të fillojmë të shquajmë konturet e një ekuivoku të madh, madje madhështor: për këto lloj mendjesh çdo lloj ngjashmërie ose ekuivalence gjuhësore dëshmon filiacion ose prejardhje.

Për ta ilustruar: gjuhët në botë kanë të gjitha bashkëtingëllore dhe zanore; të cilat kombinohen mes tyre për të krijuar rrokje: pa, ba, ta, da etj. Që e njëjta rrokje, ba, ndeshet edhe në shqipe edhe në gjuhën e shumerëve, kjo veç sa konfirmon universalitetin e fonetikës, ose faktin që të dyja gjuhët, edhe shqipja edhe shumerishtja, janë folur nga njerëz.

Përkundrazi, dijetari ynë i vendosur që të gjejë gjurmë të shqipes në shumerishten do të niset nga rrokja ba e shumerishtes dhe do ta përqasë me rrokjen përkatëse të shqipes, ba, e cila gjendet mes të tjerash në fjalën baj/bëj; dhe që këtej do ta kërkojë kuptimin e foljes baj/bëj në të gjitha ato tekste të gjuhës tjetër ku të shfaqet rrokja ba (alternativisht, ba mund të lexohet edhe si ndonjë formë e foljes mbaj, ose e foljes bart; mjaft të ketë një ba) [3].

Emrin e poemës homerike, Iliadës, në greqishten e vjetër Ἰλιάς Iliás çifti Peza e shpjegon kështu:

ILIAS = ILI AS = YLI ASHT

Këtu ndarja në rrokje, një procedurë thjesht fonetike, shërben për të identifikuar “rrënjë”; dhe që këtej rrokja -AS, rezultat i një përpunimi fonetik të fjalës, përdoret pastaj për etimologjizimin në shqipen ASHT “është”.[4]

Çfarë u mungon këtyre leximeve kaq të guximshme është qoftë edhe përpjekja më e vogël për të gjetur rregullsi (patterns); që do të ishte edhe provë e të paktën seriozitetit të tyre. Sikur këta të mund të identifikonin një tip emrash, në greqishten e vjetër ose në shumerishte ose në gjuhën e lashtë egjiptiane, që e përdornin një formë të foljes “është” si prapashtesë; ose të mund ta izolonin atë AS si morfemë që u bashkëlidhet fjalëve të ndryshme, atëherë kjo kushedi do të përbënte të paktën një përpjekje, sado modeste dhe të keq-orientuar, për analizë korrekte.[5]

Gjuhësia historike dhe në veçanti gramatika historike kanë treguar që disa mbaresa ose prapashtesa të shqipes së sotme e kanë prejardhjen nga fjalë dikur të pavarura, për shembull, përemra. Kështu, nyja shquese -i në fjalë si gur-i ka qenë dikur formë e përemrit dëftor “ai” (i njëjti proces, por me rend të kundërt, ka ndodhur në italishten, ku latinishtja ille “ai” ka dhënë nyjen shquese il). Por ky përfundim varet nga identifikimi i nyjes shquese -i në një numër të madh emrash të gjinisë mashkullore (gur/guri, qen/qeni, laps/lapsi); dhe jo nga ndonjë proces rrokjezimi si gu-ri, që nuk do të na çonte gjëkundi.

Çfarë edhe na sjell në një tjetër patologji të kësaj fushe të “dijes”: pellazgologët nisen gjithnjë nga zeroja, duke shpërfillur – me qëllim dhe dëshirë – çdo arritje të deritashme në fushën ku kanë zgjedhur të ushtrojnë virtytin e tyre interpretativ. Kjo zgjedhje metodologjike është edhe shumë komode – po të kemi parasysh se fusha të tilla si studimet hitite ose shumere janë kaq të vështira, sa në gjithë botën gjen a s’gjen një grusht dijetarësh në gjendje të kuptojnë dhe të kontribuojnë diçka.

Në përgjithësi, njohja prej tyre e gjuhëve që marrin përsipër të “deshifrojnë” me anë të shqipes është edhe më primitive, edhe më e gjymtë e gjysmake se njohja prej tyre e shqipes dhe e historisë së saj. Tek e fundit, qasja që kanë adoptuar nuk e kërkon: mjafton të dish të flasësh shqip.

Ja si e shpjegon njëri prej tyre (Margarit Nilo) fjalën dolce/dulce të latinishtes dhe të gjuhëve romane:

dolce, dulce (=ambëlsinë = sweet) = dol – c – e = dol(=dill, diell) – q – e = asht shumë e mirë (si ”dole = dili, dielli”). Me latinishten do qe: ”sol – qui – e”; -perputhia si ne gjith rastet asht vetem me shqipen.

Dhe po ashtu, fjalën greqishte κάλλος:

Kallos (= i mirë) = k – all(yll) – os = k(q) – yll – ash; -esh shumë i mirë (si illi apo dilli); -ne edhe sot themi: ai asht yll, asht ma i miri, asht i pari.

Pellazgologët e sotëm janë një turmë laramane – i bashkon vetëm bindja se shqipja është çelësi për të shpjeguar gjuhë të tjera (në mos gjuhët e tjera), ndryshe nga ç’thotë dhe ç’shpjegon albanologjia e sotme. Përndryshe, dhe megjithë ndonjë orvatje për të punuar së bashku, gjithsekush prej tyre ka teorinë e vet, interpretimet e veta dhe shpjegimet e veta. Nëse do t’i quajmë dhe do t’i trajtojmë si grup, atëherë ky është një grup mistikësh dhe mistifikatorësh, “puna” e të cilëve nuk ka lidhje as me gjuhësinë, as me historinë e shqipes dhe të gjuhëve të tjera. Qasja e tyre është ajo e alkimistit, që vazhdon të kapet pas shqipes si “gur filozofik”, edhe pasi kimia është konfirmuar si shkencë dhe si praktikë laboratorike dhe produktive; dhe që nuk mund t’i hapë vend vetes, veçse duke e “diskredituar” dijen ekzistuese. Rreken të prishin një pallat për të ngritur një kolibe të mjerë, me miratimin entuziast të publikut sylesh dhe gjysmanalfabet.

Përpjekjet për ta paraqitur gjuhën shqipe si objekt mistik dhe ekskluziv nuk janë veç të ditëve tona – i gjen që tek autorët e Rilindjes e më herët. Në vija të trasha, gjakimet kriptografike primitive me mbishkrimet etruske dhe egjiptiane dhe lektisja pas pellazgjishtes duhen marrë si efekt i një lloji të caktuar të menduari, që e ka të vështirë të pranojë arbitraritetin e shenjës dhe faktin që shqipja është gjuhë mes gjuhëve. Duke spekuluar, mund të themi edhe se disa prej nesh, faktin që e kanë shqipen gjuhë amtare, e projektojnë pastaj pa dashur mbi botën mbarë, duke ia dhënë edhe kësaj – ose popujve anembanë – shqipen si gjuhë primordiale.[6] Njëlloj si dijetarët në Mesjetë dhe në Kohët e Reja, që kërkonin të shpjegonin si gjuhët e tyre amtare e kishin prejardhjen nga hebraishtja (gjuha e Biblës), edhe pellazgologët tanë, që i falen fesë kombëtariste, e vënë shqipen dhe shqiptarët në qendër të universit. Kjo e tyrja nuk është hipotezë shkencore, por zgjedhje mistike.

Çfarë është e re, në sjelljet e sotme të këtyre studiuesve, është që veprimtaria e tyre po zgjerohet e gjallërohet në rrethanat kur institucionet akademike dhe universitare në Shqipëri dhe në Kosovë janë në krizë të thellë; dhe kur publiku i ekspozohet gjithnjë e më shumë informacionit nga burime të dyshimta, manipuluese dhe “alternative.” Sikurse edhe në fusha të tjera, edhe në studimet e gjuhësisë historike, pluralizmi (shpesh i quajtur gabimisht “demokraci”) ka sjellë për efekt delegjitimimin e dijes akademike dhe krizën e përgjithsme të autoritetit. Vetëm kështu mund të shpjegohet që një person si Agron Dalipaj sulmon publikisht Çabejn duke e titulluar një kontribut të vetin “Eqrem Çabej, shenjtor apo djall i gjuhës shqipe”, dhe pastaj ftohet në një emision televiziv nga Përparim Kaboja, për të folur për “gjuhën kozmike”, ndërsa në një emision tjetër prezantohet kështu nga gazetari Rezar Xhaxhiu: “nuk është gjuhëtar, por kjo nuk e pengon që të ketë rezervat e tij në lidhje me studimet e Çabejt të madh, të ketë rezervat e tij në lidhje me vetë Çabejn e madh”.

Kjo lëvizje bashkëkohore, që tashmë i ka marrë karakteristikat e një kulti, ka gjetur edhe profetin e vet, në personin e dijetarit mistik Petro Zheji; opus magnum e të cilit (Shqipja dhe sanskritishtja I dhe II) u hyn në punë për të përligjur gjithçka, sepse është në fakt hermetike.

Megjithatë, ajo tërheq vëmendjen jo se ka ndërruar formë a se ka përmirësuar aparatin e vet metodologjik, por vetëm ngaqë dija albanologjike mainstream nuk arrin dot më të kënaqë dëshirat e publikut, në epokën e lajmeve të rreme, klikimeve dhe nevojës për “skandale” edhe në lëmin e dijes. Albanologjia serioze, si të thuash, nuk po di të dalë dot më në pazar dhe nuk konkurron dot më me surrogaton e saj. Madje kjo e fundit, duke përfituar nga natyra narcisike e kombëtarizmit të sotëm shqiptar, ka fituar me të shpejtë truall ndaj rivales së saj, meqë i siguron lexuesit, shfletuesit e Facebook-ut dhe produktet gjysmake të shkollës gjysmake publike se ata janë përjashtimisht të zgjedhur dhe specialë, thjesht ngaqë kanë qëlluar të linden shqiptarë dhe të flasin shqip; meqë shqipja është “gjuha kozmike”, ose shtëpia e parë e qenies. Me fjalë të tjera, kulturës së sotme në Shqipëri dhe në Kosovë po i mungojnë antikorpet e nevojshme për ta neutralizuar këtë formë çrregullimi të njohjes. Njëlloj siç ndodh në trupin me rezistencë të ulur, rreziku vjen tani nga një patologji oportuniste, e cila kolonizon mendjet më kurioze, ose pikërisht ato që tregojnë interes për këtë lloj informacioni.

(c) 2018, Peizazhe të fjalës


[1] Zakonisht e bëjnë këtë të mbështetur në fjalorët dhe duke e shpërfillur gramatikën; çfarë është qasja tipike e amatorit, i cili e përfytyron gjuhën si nomenklaturë.

[2] Këto të dhëna i kam nxjerrë nga një artikull i Luftulla Pezës për Simpoziumin IV të shoqatës “Qendra e studimeve pellazgjike”.

[3] Për disa nga këta, çdo tipar i përgjithësueshëm i shqipes, p.sh. që ajo përdor bashkëtingëllore mbylltore si p dhe b, ose zanore të hapura si a shërben si provë që shqipja ia ka dhënë këto tipare gjuhëve të tjera që i kanë. Sipas këtij parimi, fjalët që kanë të përbashkëta shqipja e sotme me persishten e sotme, dhe që i detyrohen ndikimit të persishtes mbi osmanishten dhe të osmanishtes mbi shqipen ose të osmanishtes mbi edhe persishten edhe shqipen, janë në fakt provë se persishtja i ka marrë këto fjalë nga shqipja.

[4] Teknika ka traditën e vet – dijetari flamand Johannes Goropius Becanus (1519-1572) u përpoq të tregonte, me prova etimologjike, se holandishtja, dhe pikërisht dialekti flamand i Antwerp-it, ishte pasardhësja e drejtpërdrejtë e gjuhës adamitike – kështu, edhe emri Adam rridhte nga haat-dam (literalisht, “digë kundër urrejtjes”, në holandishte), emri Eve nga eu-vat (“fuçia/govata e brezave”) ndërsa emri i gjuhës holandeze Diets vinte nga d’oudste (“më e vjetra”).

[5] Metoda e tyre, gjithnjë nëse do të mund ta quajmë kështu, do të ngjante me përpjekjen e ndonjë hartografi imagjinativ për t’i shpjeguar format e shteteve në hartat politike si të prejardhura nga forma e hartës së Shqipërisë. Ironia këtu është se kjo e fundit mund të realizohet, të paktën me rrugë topologjike. Për ta çuar këtë kriter në absurd: fakti që edhe shqiptari, edhe pula kanë nga dy sy dhe një orific anal, dëshmon se pula ka origjinë shqiptare.

[6] L. Peza madje kërkon që “ [gjuha shqipe] të vihet nën mbrojtjen e UNESCO-s, si gjuha më e vjetër e folur dhe e shkruar e planetit.”

59 Komente

  1. Z. Vehbiu, unë kam qenë gjithmonë i mendimit se kjo e shumëpërfolura pellazgologji është një gropë e madhe, e gërmuar për ta shpënë ligjërimin publik dhe shkencat e historisë dhe arkeologjisë në një rrugë pa krye. Ne NUK uk kemi lidhje me pellazgët. Pellazgët është një emër ose term-ombrellë për popuj që i përkasin Evropës së Vjetër, ndërsa paraardhësit tanë kanë ardhur në Evropë me dyndjet indo-evropiane. Me pak fjalë, pellazgët janë një soj ose racë joariane (në kuptimin joindoevropiane), ndërsa ne i përkasim një degëzimi të familjes së madhe indo-ariane ose indo-evropiane. Pellazgët kanë lënë, veç trashëgimisë së tyre gjenetike, ndonjë prapashtesë emri si -attos ose -assos në qytetet e Greqisë kontinentale. Ndoshta shumë të tjerë nuk e mendojnë si unë, por mendimi i tyre nuk është i bazuar në fakte shkencore. Shtoji kësaj faktin që gjuha “pellazge” nuk duket gjëkundi, ndërsa shqipja është shkruar në shekullin XVI (Meshari i Gjon Buzukut).
    Ndoshta na kanë lënë fjalën “pellozgë” që në dialektin gjirokastrit më duket se i thonë shulit të madh të derës. (LOL, trishtueshëm).

    1. Permes teje Edion i drejtohem te gjithe ketij arsenali te ri shqiptar qe po e fundos kete vend, nga fakti se po lind nga asgjeja (une nuk e di cfare po mesoni ju sot neper shkolla!?), po ecen ne zbrazesire (te gjithe i bini comages), dhe po shkon drejt erresires (me gjithe kete vend me emrin Shqiperi, qe kam frike se me ju te gjithe, pas nja 100 vjetesh as do ta njohe me njeri ne Europe, sepse nuk do kete njeri ngene te merret me boshesine). Ti e (pa)percakton emertimin “pellazge” si nje ombrelle per shume popuj. Njekohesisht i vendos shqiptaret si nje komponim te kundert me ‘ta, cfar i bie se edhe pellazget na paskan qene nje popull kombetar me nje gjuhe te caktuar! Po nderkohe i vendos kundra njera-tjetres dy komponente, grupin e popujve IE me ato P. Ne kete rast vetvetiu qe entiteti (komponimi) dhe etniteti shqiptar nuk kane si te bejne me nje komponim aq te pergjithshem si pellazget! E me tej i ben P. si nje race e caktuar, cfare do i binte qe edhe IE (indo-europianet, sic thua) te jene nje race e caktuar, pra krejt pa lidhje me ate semite, apo ate afrikane, ate te verdhe, ate lekurkuqe indiane te Amerikes! E ku ka jetuar kjo race e vecante?!? Dhe cilat prova gjenetike kemi ne (kaq te sigurta) nga pellazget?!? Dhe serish flet per nje gjuhe (nje gjuhe!, e zbritur ndoshta nga qielli!), cfare serish e afron problemin tek ai i sotem nacional! Dhe e mbyll komentin me shulin e deres, si per te deduktuar cdo kush nga brezi im, se sot gjithshka ne Shqiperi eshte nje shul llozi!

  2. Vertet interesante , mbaj mend qe Pr. Gianni Belluscio kishte shkruar nje ese goxha sarkatike (me te drejte ) kushtuar , ‘pellazgomaneve’ , nuk po e gjej dot , por gjithesesi , ne youtube egziston nje video ( Gianni Belluscio – Pseudoalbanologjia sot )ku Prof , ve ca pika mbi ‘i’ lidhur me kete dukuri te coroditur . Por mos mendoni se nuk i eshte gjetur ‘antidoti\controparte’ i kesaj anomalie , po ju jap rastin e nje Studiuesi Grek qe ne baze te interpretimeve te tije ‘gjenuine’ dhe qemtimit te kujdesshem por tendencioze te te dhenave nga botimet e Orel, Demiraj, Georgiev, Duridanov, Cabej, Hamp etj na e beri Shqipen zyrtarishte, dialektin perendimore te Dako-Thrakishtes .Psh sipas tij fjalet dako-trakishte( deva\dava & para ) qe kane kuptimin qytet\vendbanim kane rrenje shqipe perkatesishte deva\dava=dhate dhe para= fara …Une personalishte kam vite qe e ndjek kete tipin ,per arsyen e thjeshte sepse me ‘argeton’ me shume sesa pseudogjuhetaret shqiptare , finesa ne gjuhesi dhe fantazia e tije ne disa pika ja tejkalon edhe ‘kolegeve’ shqiptare , linku greqishte ; https://smerdaleos.wordpress.com/2017/12/15/οι-θράκες-και-η-γλώσσα-τους-δεκέμβριος/

    1. Andrea, pjesa e dytë e këtij komenti, ku ti merresh me studiuesin grek, nuk i përket këtij diskutimi. Hipoteza e prejardhjes së shqipes nga trakishtja është hipotezë serioze, e çuar përpara nga gjuhëtarë seriozë. Nuk ka fare lidhje me elukubracionet e pellazgologëve. Kam frikë se ty të mungon ekspertiza për t’i gjykuar këto lloj përpjekjesh – dhe për ta ndarë shapin nga sheqeri. Prandaj të lutem trego kujdes me komentet e shumta.

      1. Ardian , rrofsh per verejtjen , por me aq sa kuptoj une , shume diskutanteve , u mungon kjo ekspertize per  te gjykuar profesionalishte , gjithashtu ngatrresat te shapit nga sheqerit ( duke ju referuar dhe rasteve precedente ) me duket sikur jane bere ‘ di norma ‘ , gjithesesi keni te drejt , sipas pikapamjes tuaj !! Thelbi i asaj qe doja te thoja ne lidhje me ‘pellazgologet’ , eshte qe ka qarqe te caktuara ose edhe individe te caktuar qe perdorin  metodollogji kerkimi  mbase me profesionale ne dukje , ama ne thelb , veprojne ( ne analogji me ‘pellazgomanet ‘ shqiptare)  e synojne te arrijne ate qe gjuhetare si E.Cabej i kane vene ‘ vulen ‘ me kohe . Orel,Demiraj,Duridanov,Cabej etj i kam shfletuar edhe une , po ashtu edhe studiuesit serioz si Matzinger , keshtu qe per injorance totale nuk mund te me akuzoni !! Nejse .

        1. Jo të gjithë ata që besojnë në hipotezën e prejardhjes trake (dako-mize) të shqipes e bëjnë këtë ngaqë janë armiq të shqiptarëve. Përkundrazi. Siç të thashë, është hipotezë serioze, e shtruar nga dijetarë seriozë. Unë shpreha vetëm dyshimin që ti nuk je në gjendje të gjykosh, nëse një hipotezë e tillë është serioze apo jo. Kjo nuk ka lidhje me leximet e tua – sepse kërkon një farë trajnimi profesional. Nuk paragjykoj interesin, as kulturën as erudicionin tënd. Por nga mënyra si shprehesh, mund të kuptoj diçka. Për shembull, ti thua: “gjuhëtarë si Eqrem Çabej i kanë vënë ‘vulën’ me kohë.” Mirëpo thelbi i dijes është se nuk mund të flitet për vulë. Po t’i kesh lexuar etimologjitë e Çabejt, do ta vësh re se për shumë fjalë të vështira, as ai nuk shqiptohet deri në fund, por mjaftohet me një hipotezë; ndonjëherë edhe me më shumë se një. Ajo çfarë e dallon kërkuesin serioz nga amatori dhe sharlatani nuk janë rezultatet e kërkimeve, por metoda. Dhe metoda është e vështirë që të gjykohet, kur mungon përgatitja specifike ose ekspertiza. Të lutem mos më keqkupto, por jemi në temë.

    2. Shiko andrea, nuk e kisha të të përgjigjesha, se po të shikoj një zell në komentet e tua në blog që eksperienca më ka bërë t’u rrij larg komenteve të tilla por mba një këshillë nga mua, kështu popullorçe. Me smerdaleos-in nuk kruhet, sidomos në çështje të gjuhësisë dhe të bizantinologjisë. Nëse e ndjek prej vitesh siç thua blogun e tij atëhere duhet ta dish se ai është krejt e kundërta nga ata autorë që përshkruan XhaXhai më sipër, në fakt ai çmitizon hipoteza të tilla argëtuese me pellazgë, “gjuhë të perëndive”, aq të dashura e të përhapura dhe në Greqi. Blogu i tij popularizon dijen e gjuhësisë krahasuese indoevropiane ku shpesh herë marrin pjesë autoritete të fushës si nga gjuhësia dhe nga historia (mjaftoj të kujtoj këtu intervistën që i ka bërë njërit nga bizantinistëve më në zë të gjeneratave të fundit, Anthony Kaldellis).

      Nëse ai ka një teori të veten për shqipen që bie ndesh me atë të akademikëve shqiptarë kjo nuk e bën atë antishqiptar, madje përkundrazi, kontributin që ka dhënë ai për shqipen nuk e gjen të përmbledhur as në një vit botimi të Studimeve Filologjike. Pa le që ka hedhur online fjalorin dhe gramatikën e Orel-it, kështu që na ka kursyer disa qindra dollarë për ti blerë këto libra 🙂

      1. 🙂 Tano e krahasova me ‘pellazgomanet’ shqiptare pikerishte se e njoh mire.. dhe kruhem me te qe c’ke me te !!! Orel e kisha lexuar para se te kisha kenaqesine te zbuloja fantazine e egzaltuar por zbavitese te smerd-it , shqyrtoj ato dy raste qe solla me siper , dhe mbase do e kuptosh se perse mendoj keshtu !!

        1. Nqs Admin me jep te drejten e fjales ( gje qe Smerdi , me pengonte vazhdimishte..), dua si fillim te shpjegoj ‘ modus operandi’ te smerdit.Matzinger-in ( qe meqe ra fjala e ka skartuar teorine dako-trake!), Orel,Georgiev etj i perdorte kur ti voliste atij krej pa kriter ..kjo eshte vetem nje ‘klecke’ e tij, por ka akoma shume te tjera , besome!!!

        2. Shpjegoje të lutem, por me një koment të vetëm. Kjo sepse je jashtë teme. Do të sugjeroja të bësh një parashtrim të shkurtër të hipotezave të autorit grek dhe ta lësh pastaj lexuesin të gjykojë – ose pa shtuar reagimet e tua, të cilat tashmë vetëkuptohen (lexuesi që interesohet për këtë temë është edhe në gjendje të marrë vesh llojin e argumentimit, të atij autori dhe tëndin). Falemnderit.

        3. Ah ok, ath meqe qenkam jashte teme , meqe ‘a priori’ argumentimi im vetkuptohet , nderkaq nuk duhet te shtoj as reagimet e mia !! Ath me duket me e udhes qe me hipotezat e studiuesit grek te merren Ekspertet e fushes perkatese ( duke e ndjer veten te padenje , dhe duke pasur ‘merakun’ qe te mos lincohem si ‘pellazgomanet’ ), kerkoj ndjese sinqerishte . Nderkohe po mundohem te kontaktoje prape me Smerdi-in , mbase i eshte ’embelsuar’ zemra , qe te me ofroje mundesine qe te shprehem . Falemnderit.:)

        4. Andrea, si moderator i këtij debati, kam disa probleme me ty:
          1. Të lutem mos iu refero moderatorit në komentet që shkruan, sepse kështu krijon përshtypjen sikur po censurohesh.
          2. Meqë tema e studiuesit grek nuk hyn te ky diskutim, të lejova që ta trajtosh vetëm për dashamirësi.
          3. Nga sa ke shkruar, më duket se të mungon ekspertiza për të gjykuar studiuesit paleolinguistë. Prandaj mendimet dhe reagimet e tua krahas atij të një studiuesi serioz nuk vlejnë.
          4. Kur flas për “reagime”, kam parasysh edhe se ti duket sikur u jep përparësi – në kuptimin që të nxit indinjimi për të shkruar. Kjo mund të tolerohet në një diskutim, por jo në një koment jashtë teme.
          5. Kur thua që “duke pasur merakun që të mos linçohem si pellazgomanët” lë të kuptosh se, sipas teje, pellazgomanët po linçohen. Janë pikërisht këto lloj interpretimesh që t’u luta t’i kurseje.

        5. Edhe unë, me dashamirësinë më të madhe, po të them se nuk mund ta bëj kaq lehtë, meqë atyre komenteve shpesh u janë përgjigjur të tjerë dhe janë bërë pjesë e debatit. Ti ke hyrë në debat vullnetarisht, nuk të ka shtrënguar kush dhe as të ka premtuar gjë kush. Nëse ka ndonjë koment specifik që dëshiron të heqësh, për arsye personale ose ngaqë mendon se të dëmton po ta lexojnë të tjerët, ma lajmëro privatisht që ta heq. Por arsyeja “më hiq komentet se kam ndërruar mendje” më duket triviale. Për këtë nuk do të debatoj më hapur, madje edhe këtë shkëmbim do ta heq pas pak, sepse është edhe ai jashtë teme.

  3. Ndoshta duhet t’i çojmë lajm Akademisë Suedeze për pellazgologët tanë..:D

    Ps, por mos i rënçin këta në vesh Sacha Baron Cohen se na e solli Borat në Shqipëri!

    Pps, me procedurë të përshpejtuar u vendos hapja e menjëhershme e Katedrës së Pellazgologjisë Elitare pranë UET.

    Ppps, propozim për titullin altenativ të shkrimit: ZI ASHT ZI.

  4. Hipoteza dakomize eshte hipoteze sharlatane e georgievit, i cili shume fantazive te veta u vendos nje tis shkencor.

    Mizet ose me sakte moeset/mezet, nuk kane ekzistuar fare ne territoret e Mezise deri ne shperberjen e Skordisteve dhe Triballeve rreth mezit te shek 1 p.l.k.
    Ata qe jane marre me skordistet e thone qartazi qe shperberja e tyre rreth mezit te shek 1 p.l.k, nuk ka lidhje me Romen por me ngjarje qe kane ndodhur ne ”barbaricum”. Ngjarja e madhe eshte zevendesimi i tyre dhe tribaleve nga mezet/moezet, te cilet per here te pare shfaqen rreth vitit 29 p.l.k ne zonat skordiste e triballe.

    Moezet/mezet jane qartazi fis panon, madje fis i madh, qe edhe pas pushtimit romak gjenden midis Saves e Draves. Pse Roma i quajti Mezi territoret skordiste ne Serbine e veriut dhe ato triballe ne Bullgarine veriperendimore, kjo ka vetem nje shpjegim, mezet panone shpartalluan skordistet dhe u zhvendosen pjeserisht ne territoret skordisto-tribale. Kur romaket shkuan ne ato toka gjeten mezet si fis dominant i zones dhe e quajten gjithe zonen, si bene psh me Dalmacine, ku dalmatet zinin vetem nje pjese fare te vogel, te provinces qe romaket quajten Dalmaci. Thjesht dalmatet ishin fisi hegjemon dhe me ata romaken bene luften me te ashper dhe mjaft te gjate do shtoja.

    Pra si mund te merret seriozisht nje sharlatanizem historik si dako-meze ? Si mund te quhen trake, mezet kur ishin panone puro,safi, 24 karatesh.

    Persa i perket artikullit, ke te drejte por jo plotesisht.

    Po marr shembullin e Ilias /Iliada qe eshte perkthyer ylli asht.

    Dihet qe Iliada vjen nga Ilion, qe ishte nje nga dy emrat e Trojes. Troja vjen nga mbreti Troas thone antiket. Por po antiket thone se Ilion vjen nga mbreti ilos/ilus qe ishte djali i Dardanusit. Dardanusi erdhi nga Samothraka (e kolonizuar nga greket vetem ne shek 8 p.l.k) e me heret nga Arkadia e Peloponezit.
    Ky Ilus qe ka dhene emrin Ilion ne formen e tij me antike ka qene Hyllus dhe eshte shume kurioze qe kjo forme ka humbur me vone, perderisa greket fisin dorik te hyllejve e ruajten ne ate forme dhe nuk e kthyen ne illei.

    Ne kete paqartesi ndihmon edhe influenca e latinishtes ku behet illus/iulus si tek Gens Julia, keshtu qe kemi edhe formen ylli asht te zoterise ne fjale.

    Normalisht ne greqishten e lashte y jepet edhe si ou, psh boulinoi/bylin, illourioi/ilir, bardouli/bardhyl. Ou eshte nje lloj u-je, nuk e di si sillet shqipja me kete lloj u-je, apo nese e ka pasur ndonjehere, Nderkaq per ilirishten nuk mund te marrim dot parasysh latinet sepse keta emrat ilire me y i moren nga greket.

    Gjithsesi pak rendesi ka, forma hyll/oul/il, gjendet tek Bardhyl/bardoul/bardil dhe ne formen -il tek mbreti Mytil, djali i Monunit. Keta jane dardane, dmth si Bardhyli si Mytili dhe ketu ka nje paralelizem mes Dardanusit dhe djalit te tij ilus/hyllus qe themeloi Ilionin/Trojen.

    Gjuhetaret nuk kane zgjidhur gje ne kete drejtim, Hyllus/Ilus eshte pa shpjegim. I vetmi popull tjeter indoeuropian qe paraqet emra qe mbarojne me -il eshte ai hitit, aty kemi Hatuss-ili, Murs-il dhe Myt-il. Tek Hatus-ili, meqenese Hatus ishte emri i shtetit/Hatti, ka lindur hipoteza se -ili do te thote mbret, sundues ose diçka e ngjashme, e krahasueshme me -anax qe shtohej tek emra greke.
    Meqe jemi tek hititet, hipoteza qe illourioi vjen nga gjarper, ka lidhje si me mitin e Kadmit (Kadmi ndihmon enkelejte kunder ilireve, Kadmi ishte trimi qe vret gjarperinjte) ashtu edhe me fjalen hitite illuyanka, qe eshte emri i gjarperit/dragua te cilin e vrau nje hyj hitit.

    Ngjashmeria mes rrenjeve illou- tek illou-rioi/illyrioi dhe illuy- tek illuyanka, padyshim eshte ndjellese. Me tej lufta mes ilireve dhe enkelejve, ku enkelejte ndihmohen nga kadmi, mund te shihet si lufta mes gjarperit te tokes/ilirit dhe gjarperit te ujit ose ngjales/ Enkeleut

    Nejse, ideja eshte qe derisa gjuhetaret te shpjegojne se cdo te thote hyllus/illus ne indoeuropianisht, meqe kete emer e hasim vazhdimisht ne mitologji e ne histori, mua me duket legjitim qe dikush te dale me hipotezen, hyll-us illus shpjegohet me shqipen yll/hyll.
    Pra edhe Ilioni nuk ben perjashtim, pastaj qe mbaresa -as e Ili-as te merret per asht kjo vjen prej teprices se zellit dhe mund te falet.

    1. Mire disa nga pjeset mitollogjike e zbukurojne komentin, por cfare doje te thoje ne fund te fundit? Mire Enkelejt (apo enqelejte) jane te percaktuar si nje fis i caktuar, por keta ilire me te cilet ata luftuan kush jane? (Ne kete burim antik bazohesh ketu, qe ta kursejme kohen e diskutimit?) Dhe disa rrjedhime gjuhesore me lart, si ajo e bazuar ne rrokjen (apo sufiksin) il, me duken ca te shpejtuara dhe jo llogjike; ne fund te fundit kemi te bejme me figura dhe ngjarje historike, e jo vetem thjesht me emra.

  5. Per fat te keq, kete “sport” e ka filluar nje njeri i zgjuar e i ditur, autori i “Shqipja dhe sanskritishtja”. Hajde ta ndalesh tani…

    1. Ai e sofistikoi ca, por kjo pune shkon shume me larg. Ne fakt ky ka qene miti i rreme themelues i Rilindjes shqiptare. Perpjekjet e para i gjejme te De Rada dhe te tjere para tij, mbase, po te kerkohet. Gje qe shpjegon perse mendimi shqiptar te le pershtypjen se me shume se te shpjegoje dhe t’u gjeje zgjidhe problemeve te realitetit te perditshem, eshte lodhur per krijimin e nje hapesire virtuale per nje komb virtual.

      1. Dhe nje shtyse i dha me tej Spiro Kondo, po edhe Majani ne krahun tjeter, ndonese te dy kane -sipas mendimit tim- edhe disa gjera qe duhen marre ne konsiderate, por jo gjithe sa thone. Me pare ishte edhe vete greku Thomapolous, (nese ia kam shkruar drejt emrin).

  6. Po pra, po si t’ja bëjmë që ky ylli vjen nga *uwill > uill (Buzuku: uilli i detit, ose maris stella). Është një këngë gjakovare që thotë “si uvill me nam”, d.m.th. si “yll me nam”. Këtë pellazgologët tanë nuk dinë sesi ta shpegojnë!

  7. Kush e ka propozuar per shqipen arkaike grupin ”uwi” ? Me cilen fjale indoeuropiane e pasuron hipotezen ?

    1. Në gjuhësi, kur një fjalë nuk haset e shkruar në asnjë vend (unattested form) ajo shkruhet zakonisht e paraprirë me një yllth ose asterisk (*). D.m.th. kur shkruajmë *uwill kjo do të thotë se është një formë e rindërtuar. Mund të shkruajmë barazimin e mëposhtëm, pasi gjuhësia nuk është një shkencë ekzakte: *uwill > uvill (dialekti i Gjakovës). Ose *uwill > uill (Buzuku) > yll. Shenja “>” do të thotë “rrjedh nga”. Nuk e di nëse u shpjegova qartë.

      1. Pikerisht,per autorin e hipotezes pyeta. Kush e ka rindertuar formen arkaike uwill. Me teper me interes eshte grupi ”uwi”. Troja/Ilioni ne burimet hitite jepet si Wilussa dhe ketu kemi grupin ”wi”. Burimet hitite kane te miren qe jane historike dhe ne rastin ne fjale bashkekohore me Ilionin/Wiluss-en, ndryshe nga ato greke qe jane te diskutueshme si persa i perket llojit te literatures, si kohes se kaluar. Ndersa Ilus/Hyllus si burim per emrin Ilion mund te jete fare mire rindertim i krijuar ad hoc si e kishin zakon greket e lashte (ndoshta edhe jo, po dyshimi ngelet), forma hitite Wilussa eshte e besueshme.

        Si e nxora ne pah me siper, ka nje kalim nga hyllus ne ilus, qe eshte jo i zakonshem ne greqisht, meqenese e kane ruajtur ne raste te tjera formen hyll, po edhe hyl (hylas) apo vete hy (ka shembuj plot), ketu sillet si latinishtja.

        Kjo ceshtja e y-se nuk eshte dosido, prandaj edhe te pyeta per burimin e grupit arkaik ”uwi” ne shqip dhe si autori e lidh kete forme me ndonje fjale indoeuropiane, dmth si e pasuron hipotezen.

        1. Autori i këtij rindërtimi është po Edion Petriti. 🙂 Bardhyl Demiraj rindërton një tjetër formë hipotetike: *ūl > yll (Albanische Etymologien, f. 206). Kam përshtypjen se ti e ke fjalën për rënien e digamës (F) që në greqishten e lashtë lexohej “w”. P.sh. Fάναξ (wánaks), Fάστυ (wásty) që është bërë ἄναξ (ánaks), ἄστυ (ásty). Rënia e digamës është një dukuri e gjuhës së lashtë greke. Gjuha shqipe, duke mos qenë gjuhë e lashtë greke, u bindet të tjera ligjësive, edhe pse një rënie e digamës në rastin tonë nuk është për t’u përjashtuar.

        2. Zoti Edion, duke lene menjane interpretimet e Orel, Demiraj etj, ju trajten jonike (Homerike) te fjales οὐδός , si do e komentoni ?! Ne ballafaqim me formen klasike greke  ὁδός dhe gjithashtu edhe formes shqipe Udhe ( nese  mund te paraqisni edhe versionin tuaj ne lidhje me ndertimin ipotetike te ketij termi ) , duke kerkuar ndjese e  shpresuar qe mos te tingelloj pyetja ime teper ‘pellazgomanikale’!

        3. Andrea, meqë je i ardhur rishtas në këtë forum, më lejo të të jap edhe një sugjerim tjetër, me cilësinë e moderatorit: mos i bezdis komentuesit e tjerë duke u bërë pyetje dhe mos i udhëzo si të përgjigjen – këtë punë e bën, po të jetë nevoja, tjetërkush. Je i lutur të kritikosh mendimet e tjetrit dhe të japësh mendimet e tua, por jo të intervistosh.

        4. Fjaleve qe kam shkruajtur , i permbahen plotesishte , dhe nuk me shkojn absolutishte ndermend arsye te tipit ‘ nderrova mendje’ apo ‘ se mos me demtojne mua ‘ , perkundrazi shqetesimi im eshte te mos bezdis apo lendoje te tjeret .Argumenti i mungeses se gjykimit profesionale , per mua nuk qendron ne kembe ,por duke pare kembenguljen tuaj , po ju bindem .:)

        5. Sa kohë që komenton brenda temës, mund të shkruash atë që dëshiron. Kur komenton jashtë temës, atëherë duhet treguar më shumë kujdes. Të lutem ki pak mëshirë edhe për mua moderatorin 🙂

  8. Ok , po me Smerdi-in s’do kem meshire nqs do behet ndonjehere objekt diskutimi !! 🙂

  9. Mund të kërkosh në Google “ὁδός etymology”. Për ata që nuk kanë bërë studime të fushës, jep një informacion hyrës me vlerë. Wiki e jep si një hapax legomenon që haset te Odiseja e Homerit. Fjala “udhë” është e ngjashme me gjerm. “Weg” *sodos (nga *sed-, me u ulë). Kretschmer, në mos gaboj (nuk e mbaj mend, ç’është e vërteta), ka bërë barazimin Odysseus = Olysseus > Ulysses. Është i njëjti fenomen në disa të folme shkodrane, që “dh”-në e ngatërron me “ll” (horrdhik për “horrllëk”). Nëse të pëlqen etimologjia, mund të lexosh Vladimir Orelin (për të, unë kam rezerva); e gjen edhe në internet, ose fjalorin e Meyerit, po në internet. Kaq për sot.

    1. Nuk e di pse m’u zhduk një fjali në koment, ndoshta sepse kishte simbole IPA. Nejse, e lidhur me weg’h, ku “g’h” shpreh një g të shqiptuar me majën e gjuhës te qiellza, plus aspirimin.

      1. Rrofsh per informacionin Edion e vlersoj , dhe ju kerkoj ndjese nese ju kam bezdisur .Gjithe te mirat.

    2. Tek te dy emrat kemi udhen, 1: ula (e folur e vjeter, perendimore), 2 udha (e folur me e re, lindore). Historia e Odiseut perfshin historine e fiseve-popujve te lashte europiane, gjuha shqipe, (por edhe te tjera) ruan akoma disa forma te paevoluara te fjaleve.

  10. Edion kur rindertohet nje forme arkaike nuk mund te mjaftohesh me gjakovarçen e sotme, Aq me teper kur w ketu nuk trajtohet si u e zgjatur, zanore, por si v, bashketingellore.
    Mua me beri pershtypje pjesa ‘wi’ meqenese nje forme ‘wil’ e lexueshme si ”uuil”do te ishte identike me formen hitite wil-ussa.

    Nga ana tjeter w indoeuropiane ka dhene u ne shqip si tek wlk-wo, ulk>ujk, cka psh do te perjashtonte nje forme arkaike thjesht wl>ūl>yll.
    Nga ana tjeter forma e Demirajt ”ūl” duket si e rregulluar prej huazimeve te shqipes prej latinishtes si tek forma palūs, gjinore palūdes, per pyll.

    Shqipja tek peremrat ti dhe ju, ka nje sjellje interesante.
    Keshtu indoeur. yū-s vjen si ju, nderkaq per ti/tū̆, ka ti (une, ti) por edhe ty (mua,ty) .
    Pra ū̆ indoeuropiane vjen edhe si u edhe si y. kuptohet qe pastaj do kete nje ligjesi qe lidhet me bashketingelloret apo me pozicionin ne fjale, por qe ideja eshte se nuk eshte kaq e lehte sa te kapesh nje rregull latinizimi dhe ta besh rregullsi per gjuhen ne cdo kohe.

    Aq me teper qe forma e buzukut qe solle si ”uill”, eshte shume problematike, jo vetem qe nuk zgjidh gje por i ngaterron, persa kohe qe Buzuku e perdor gjeresisht germen y.

    Pra forma e Demirajt eshte teper e diskutueshme. Po ketu nuk mund te zgjidhet gje pa ndonje forme indoeuropiane.

    Gjithsesi persa i perket Odysseus qe ke shkruar me poshte, nuk qendron as ajo qe thua, as Kretchmer. Ndoshta ne kohen e tij nuk ishte zbuluar ende dhe atij i falet, por jo ty.

    Forma me antike e gjetur eshte Olytteus, ne dorisht. Ne mos gaboj ne jonisht ben Olysseus , meqe t-ja e dorishtes ne disa raste behet s ne jonisht. Tek Odysseus ka edhe diçka qe nuk ka lidhje me greqishten, dmth grupi -ss- qe eshte influence e luvishtes e ndoshta hititishtes (shih Wilu-ss-a), megjithese luvisht e hititisht jane nje familje.

    Mali ku ndodhej tempulli me i shenjte grek, orakulli i Delfit quhej Parnassos dhe nuk eshte greqisht por luvisht. E njejta fjale por me e greqizuar sepse – ss- eshte kthyer ne -s- gjendet tek mali qe ndan Atiken nga Beotia, Parnes, ndersa rrenja Parn gjendet ne Lakoni tek mali Parnon qe ndan Lakonine nga Cynuria , banoret e se ciles mbaheshin per pellazge, rajon per te cilin Sparta me Argosin kane luftuar shpesh gjate 4-5 shekujve konflikt qe kane pasur mes tyre.

    Odysseus nga greqishtja odyssomai- te urresh eshte etimologji popullore dhe gjasat jane te mira qe etimologjia popullore te kete triumfuar mbi emrin e vertete, pikerisht per te krijuar nje emer me kuptim, pa lodhur askend te gjeje si kaloi L zanafillore ne D.

    Po ashtu per rrenjen nuk eshte fare e nevojshme te futet -ss- sepse kjo ka qene mbarese, pra rrenja eshte thjesht Oly apo Olu.
    Kjo rrenje eshte e njejta me ate te qytetit Olynthos ne Kalkidike, emer te cilin ka edhe nje lume ne Kalkidike.
    Si ne rastin e Olytteus/Olysseus, edhe tek Olynthos, lume e qytet , kemi nje -nth- e cila nuk eshte greke por serisht luvike. Sado qe Olytheus ishte sipas mitologjise djali i Herkulit dhe nje nimfe te asaj zone, e cila ishte vajza a ku di une e lumit Strimon (serisht fjale jo greke), kemi qartazi nje fjale jogreke e cila serisht gezon nje etimologji popullore greke qe ndokush vazhdon ta doje etimologji shkencore.

    Nje tjeter rrenje Oly e gjejme tek mali Olimpit, serisht pa etimologji dhe qyteti Olimpia ne Elis, ku nisen lojerat olimpike, serisht pa etimologji. Elis nuk i takon as dialektit dorik as jonik, eolik apo arkadik, por atij qe e quajne veriperendimor, i cili nuk ka qene i shkruar. Mali Olimp gjendej midis Perrebejve ilire dhe Piereve te cilet kane qene bryge, para se maqedonet nga verilindja t’i debonin nga Pieria drejt lindjes perballe ishullit Thasos, i cili ka qene koloni fenikase, para se te kolonizohej nga greket. Te njejten gje maqedonet e ardhur nga lindja bene edhe me Bottianet e Bottise te cilen levizen drejt botiket ne kalkidike.

    Interesantja ketu eshte se pas levizjes apo debimit te tyre nga Bottia, rajoni u quajt Emathia dhe u be qendra e shtetit maqedon. Ketu pellazgologet duan E madhja, mirepo mjafton ngjashmeria me e fjales Emathia me lumin Mat ne antikitet Mathis dhe kultura materiale ilire e Glasinaç-Matit qe i takon rajonit Emathia ne ate periudhe per te argumentuar, pellazget nuk hyjne ne pune fare.
    Aq me teper qe edhe vete Bottianet perdonin armatim ilir te Glasinaç -Matit, keshtu qe rajoni ne fjale eshte pozicionuar bollshem si ilirik ne periudhen ne fjale, shekujt 8-7 p.l.k.

    Nejse se po kaloj nga dega ne dege, se gjeja sjell gjene, por qe ideja eshte se Olytteus, nhuk ka asgje greke, as mbaresen luvike dhe as rrenjen Oly-Olu, rrenje e cila gjendet bollshem ne territore te greqizuara por jo greke, nje nga arsyet pse nuk i eshte gjetur etimologjia, sado qe eshte germuar.

    Une kam nje spekullim personal, si per oly si per Parn te 3 maleve te sipercituara, te cilen e reduktoj ne Par/Per dhe gjej shume lidhje me emra fisesh, sidomos me maqedonine antike dhe zonen rreth e perqark maqedonise antike. Perrebejte, Pieris,Parauej, Perisadet (kane nje lidhje me Bardhylin), Parthinet dhe ndoshta Pirustet ne formen greke Peirustai.
    Gjithe kjo mori fisesh me rrenje Par/Per ka si karakteristike qe banon zona malore dhe do e lidhja me fjalen përrua, ku ë-ja normalisht vjen nga nje zanore tjeter, e cila duhet te kete qene per mendimin tim ”ae”, pra rrenja Paer.

    Sigurisht qe hipoteza mund te trajtohet veçmas nga 3 malet me rrenje Parn, perderisa ka nje thes fisesh me rrenje te perafert qe gjenden ne nje rreth me rreze 150 km e me qender ne Liqenin e Prespes.

    Per oly nuk po shprehem, po lumi, deti, mali me perrenj, te gjitha keto te çojne tek nje koncept.

    1. Rindërtimi *uwill- më bën të dyshoj se nuk jam i gabuar, pasi një fjalë e vjetër indo-evropiane *sóh(2)wl > *sawelios, *hāwelios, që përdorej për të treguar “diellin” ngjan me të. Krh. greqishten kretase ἀβέλιος (abelios). Në lidhje me Odisenë, nuk kisha ndërmend ndonjë etimologji fantastike pellazge, po thjesht e përdora për të treguar kalimin nga *d > *l. Problemi me Buzukun dhe trajtën gjakovare është se faktet janë kokëforta; është interpretimi ai që duhet t’u shkojë për shtat fakteve dhe jo e anasjellta, të gjenden fakte të reja që t’u përshtaten mendimeve që kemi në kokë. 🙂

    2. hyllin, (te pakten per mendimin tim) ne lidhje me Matin dhe “e madhja” ti ben po ate gabim qe ka bere si historiografia zyrtare shqiptare (Cabej, etj.) ashtu edhe “etimologet” e sotem “patriote”, qe ne kete pike puqen! Vrite pak mendjen dhe futu tek kultura fetare, me te cilen identifikoheshin fiset asaj kohe. Dhe gjithshka do te shpaloset mjaft qarte!

      1. Nuk shoh gje qarte se aty vetem gje te qarte qe nuk ka, se shkenca eshte e ngopur me etimologji popullore greke ndersa pellazgologjia ne vend qe te rrije tek historia, ku ka material me bollek, futet kot ne gjuhesi.

        Nuk ke pse shpjegon Emathia me e madhja nqs e lidh me lumin Mat/Mathis, mjafton te shpjegosh lumin dhe pastaj i behet derman nese E e Emathia eshte pjese e rrenjes apo eshte nyje a ku di une.

        Une shpjegimin nuk e di por ama lidhje mes fjaleve gjej dhe E tek Emathia nuk e shoh si pjese te rrenjes.

        Ajo fjale hyn sikunder me lart pasi maqedonet ose emathet nqs duam pushtojne Bottine, debojne totalisht ose pjeserisht bottianet, por edhe almopet ne veri te Emathias. Almopet ishin pajone, gjasat jane te mira qe edhe bottianet te kene qene pajone, ne cdo rast ilire, sikunder edhe demostrohet arkeologjikisht.
        Po ashtu edhe Homeri permend aty pajonet, keshtu qe, gjasat jane shume te mira qe te kemi pajonet para maqedoneve dhe para se rajoni te quhej Emathia.

        E-ja e Emathias nui eshte veçanti ne zone, menjehere ne Perendim kemi Eordaea dhe Elimia, pa harruar Enkelejte. Po keshtu kemi edhe lumin Eordai/cus (Devolli) ndersa ne Mygdoni lumin Ekedoros. Duket sikur kemi nje semundje ne zone qe sjell inflacion E-je ne fillim te emrit.
        Gjerat mund te ngelnin edhe ”rastesore” sikur te mos kishim Edonet me ne lindje, per te cilet thone se jane trake dhe banonin fillimisht Mygdonine, pastaj u debuan edhe keta me ne lindje drejt Edonise.
        Ketu kemi Myg-done dhe E-done, i njeti fis, pa harruan edhe Make-done e po te duam te futemi kesaj radhe ne perendim kemi keli-done ose Helidone.

        Pra gjasat qe E te jete tip nyje fjaleformuese ne ate zone jane te medha.

        Kthehemi tek E-mathia dhe Mathis/Mati. Mbarea -ia e Emathia eshte tipike mbarese qe tregon vendbanim, ka shembuj pafund kudo, ne ate zone pothuaj te gjitha krahinat mbarojne me -ia, Bottia, Almopia, Pieria,Elimia, Lynkestia, Orestia, Dasaretia etj.
        Nderkaq Mathis eshte emer lumi qe mbaron me -is, nje nga 20 mbaresat e lumenjve ne gjuhet indoeuropiane.

        Pra rrenja eshte e njejta Math si per Mathis si per E-math-ia.

        Ketu vijme tek argumenti i fundit. Fisi i Eordejve dhe krahina e tyre Eordaea qe gjendet midis lynkesteve dhe emathianeve/maqedoneve, ka emer identik me lumin Devoll/ Eordai-cus, gje qe i ka cuar gjithe ata qe jane marre me kete pune te thone se eordejte kane levizur nga Devolli /Eordai-cus drejt Eordaese.

        Keshtu qe bashkengjitur le te themi me gjithe argumentet e tjere te levizjes se popujve ne ate zone nga Perendimi e veriperendimi drejt Lindjes, rrenja e perbashket Math mes lumit Mathis dhe krahines Emathia, duhet te deshmoje edhe origjinen maqedone ne shek 8-7 p.l.k nga zonat e lumit Mat.
        Ne fund fare edhe vete mbreti i pare maqedon qe sipas mitit vjen nga Argosi bashke me vellezerit, fillimisht zhvendoset ne Iliri,para se filloje aventurat me ne lindje derisa zhvendoset ne Emathia, ne krahun lindor te Malit Bermion (duhet pasur parasysh se B- e ketij mali eshte ajo bh indoeuropiane qe ne ilirisht e maqedonisht kthehet ne B, ndersa ne greqisht kthehet ne F, pra s’ka kaluar ne goje greku).

        Kaq kam une per Emathian, etimologjine pastaj ua le grekologeve dhe pellazgologeve, le te bejne qyfyre me njeri-tjetrin.

  11. Artikull interesant dhe nxites per te komentuar. Fatkeqesisht Ardiani ndalet vetem tek faktori linguistik, nderkohe qe hyllin i meshon ne komentet e tij faktorit mitologjik dhe atij historik deri diku. Te dy duhen kombinuar, per te arritur nje sinteze te metejshme, apo sic thote Edioni, te re.

  12. Doja të tërhiqja vëmendjen edhe mbi një fjalë që gjendet te Hesiku (Hesychius): · ἀδελφοί, ὑπὸ Ἰλλυρίων d..m.th. ilirisht “vëllezër”. Krh. shq. “vëlla”. E ngjashme me neofrigjishten βρατερε (njëjës, dhan.), lat. frater, gr. jonike φράτηρ. Problemi ka të bëjë me faktin se nuk ka material të mjaftueshëm për të bërë krahasime mes ilirishtes dhe shqipes. Për pellazgjishten pastaj, e dini vetë.

    1. Edion dihet qe iliret i thonin bra’, problemi eshte se te gjithe popujt (paleo-)ballkanike i thonin bra’,( madje me gjere edhe sllavet e kane rrenjen bra-). Nje prejardhje e tille nuk hyn ne pune, meqe ne cdo rast shqipja eshte ballkanike, nuk eshte kjo ajo qe duam te vertetojme se kaq gje eshte e vertetuar apo e pranuar boterisht.

  13. Ilirishten e njohim nga një grusht me glosa që shpalosin ca tipare, ndër të cilat kryesorja është këmbimi i mbylltoreve të zëshme të aspiruara në të paaspiruara. Në këtë pikë, ilirishtja shkon krah për krah me shqipen. P.sh. kemi grupet e mëposhtme: b(h) > b; d(h) > d, g(h) > g, siç tregohet nga shembujt: PIE *bhrater- “vëlla” pasqyrohet në glosën ilire βρα: ἀδελφοί, ὑπὸ Ἰλλυρίων; ilir. Δάλμιον (d(h)álmion) < krh. d(h)ēl-ma(n); krh. shqip. dele; "delmer" (Vangjel Meksi), barí; ilir. Δαύνιοι <*d(h)au-non. Emri i Strabonit për dakët, "dáoi" (ujq), Δαύνιον τεῖχος (Daúnion teîkhos, "muri i ujkut") në Ballkanin verior (te Stefani i Bizantit). Nga PIE *dhau, "me mbytë".
    § Një tjetër tipar i zakonshëm në lidhje me vokalizmin jepet nga IE <*o që ka dhënë rregullisht /-a/ ilir. Λάγγαρος (Lángaros): Lat. longus; ilir. Tritanerus : greq. e vjet. τρίτος, etj ; ilir. Malontum, alb. mal < *mol-, etc.
    Velarja e zëshme e aspiruar /*g'(h)/ jep një dhëmbore (dentale). Emri i lashtë Δαρδανία krahasohet me shqipen "dardhë". Mund të hipotetizojmë një rrënjë të përbashkët <*h(2)g'herd- si burim. I njëjti tipar del në pah edhe të shqipja "dimën", origjina e të cilit shkon te IE <*g'heim-. (Marrë me ca ndryshime nga historum.com).

    1. Lexova qe Kretschmer ka njohur si formen me te vjeter Olytteus/Ulitteus dhe jo Odysseus. Te takon barra ta zgjidhesh se ti e citove. Nderkaq po shtoj nje oly-mp? si vendbanim ne Epir.

      Persa i perket rregullave te mesiperme i kam hasur edhe une dhe me duket se jane te pranuara, hiq le te themi shpjegimin me shqipen, meqenese sipas disave shqipja mund te perdoret si paralelizem/krahasim per gjithe gjuhet indoeuropiane perveç ilirishtes.

      Do ndaloja pak tek daunet , dhau dhe ujku. Emri mund te vije prej ujk por jo si fjale direkte e ujkut por si metafore e ujkut, ai qe te shqyen a diçka e ngjashme. Perpos variantit ulk tek ulqin, per ujkun ne ilirisht eshte per t’u marre ne konsiderate qyteti daun Lukeres/Luceres, ndoshta edhe emri shume i ermendur ilir ne kohen e Romes, Liccaius/Likkaius dhe vargmali i Likes ne Japudi, prapatoka e liburneve, si rrjedhoje e latinizimit te nje Lykkaius.

      Daunet dhe lidhja e tyre me ujkun jane shume interesante ne fakt. Ne mitologjine romake, Dauni eshte Fauni, hyji i pyjeve, nderkaq per rutulet e Turnusit jane bere qe heret lidhje me daunet e Lacios.
      Para se te rikthehem tek daunet e Lacios, autore romake, me duket Tit Livi, kane permendur daunet e Campanias/Kampanias si popull qartazi historik, te cilet ne fillim te shek 4 p.l.k ne bashkepunim me auruncet dhe etrusket e Kapuas, sulmuan greket e Kymes. Ose ndoshta ne bashkepunim me greket sulmuan etrusket, por pak rendesi ka se ne bashkepunim me akshin sulmuan cilin, rendesi ka qe daunet e Kampanias jepen ne burime historike, si popull qartazi historik me emrin daun.

      Ne kushtet kur daunet e Lacios jepen ne bregdetin jugperendimor te saj, Ardea ne mos gaboj, ndersa daunet historike te Kampanias po ne bregdetin verior te Kampanias, atehere mund edhe te supozohet nje lidhje e tyre e hershme, qofte si vazhdimesi territoriale bregdetare qofte si zhvendosje e tyre ose influence si fis hegjemon. Rutulet psh jepen si fis hegjemon, sepse Turnusi ishte kryekomandant i aleances se disa fiseve kunder Eneas.

      Kemi qytetin daun quhej luceres/lukeres (sot lucera), normalisht pellazgologet e kombeve te tjera fusin hundet, por qe ne hipoteze meqe qytet i vjeter daun eshte ne Pulje, atehere keta pellazgologet e kombeve te tjera te mbajne radhen.

      Rendesia eshte sepse nje nga tre fiset origjinare te Romes quhej Luceres/Lukeres. Ndersa Ramnes jane etruske dhe Titius jane sabine ( emri Titus ka qene edhe mjaft i perhapur ne Iliri – ka pasur edhe nje lume me ate emer-, ashtu si Sestus, pavaresisht se sot na tingellojne latine, kane qene edhe emra ilire) tek Luceres/Lukeres nuk ka nje dakordesi, shumica e lidh me etrusket lucumo, por ka edhe qe e kane lidhur me Lukeres te dauneve (ka edhe ndonje pellazgolog latin, po keta nuk jane serioze fare).
      Nga emri Luceres duket te kete ardhur emri aq i perhapur Lucius, por te mos harrojme se emri me i vjeter Lucius ne burimet antike eshte emer daun, pikerisht i mbretit eponim te qytetit Luceres. Normalisht pellazgologet latine kapen tek fjala lux, si bejne pellazgologet greke me emrin Aleksander, i cili ne fakt gjendet ne hititisht si Alaksandu mbret i Trojes, ne kohen e mbretit Muwatalli, fillim i shek 13, me te cilin beri nje traktat (keta hedhin poshte nje traktat bashkekohor mes dy shtetesh jogreke me nje forme emri qe del ne letersi mitike gjate shek 8, ose 5 shekuj me pas, pastaj e ka fajin Gjeto Basho Muji).

      Meqe jetojme ende ne kohen e dogmave greko-latine ne shkence, per te ruajtur ekuilibrin mendor, na duhet edhe indoeuropianistika me rregullat e veta, por edhe ca dogma tonat, se vetem dogma hahet me dogmen.

  14. J. G. von Hahn i pari ka identifikuar përkime dhe korrespondime të tipit: Dalmatia, Dalmatae, Delminion, Delmion me “dele” (delme) e “delmer”; Dardania me “dardhë”; Ulkinion me “ulk/ujk”; Parthini dhe Πάρθος me “i bardhë”, Skampeis me “shkâmb”, Vendum (japodët) me “vend”, Lissos me “lis”; “Codrus” me “kodër”, Dimalum me dy + male; Lopsica (lopë), etj.

  15. ndoshta jo të gjitha studimet janë të sakta ne anëet tona. Por kur antropollog dhe specialist te gjuheve klasike dhe krahasuese si Franz Bopp, ati i liguistikes sidomos në gjuhet indo-europiane, pohojne dhe tregojne lashtesinë e gjuhës shqipe dhe lidhjen e saj me pellasgjishten. në studime gjenetike vitet e fundit është gjetur se Shqiptarët kanë përqindjen më të lartë kodi DNA duke e ” thyer” atë për prapa ndër shekuj dhe të përbashkët me popujt e tjerë europian se çdo kush popull tjetër midis tyre. Nëse jeni kundra mënyrës të këtyre studimeve që rreshtuat atëherë jepni ju kontributin tuaj më të saktë duke mos hedhur poshtë lashtësinë e gjuhës dhe kombit

      1. Nuk u hoqa si specialist i ndonjërës nga fushat. Por, më duket mua, si njeri i diaspores, e paimagjinueshme që mes gjirit të Shqipërisë të ketë ende persona që ushqejn kompleksin e inferjoritetit tonë. Dhe mos e merrni personalisht këtë që po them, siç e mbylla edhe komentin e parë, nëse merr munin dikush të gjej lidhje dhe fakte që vërtetojnë atë që thon specialist të huaj sidomos të shekullit 19-të, atëherë kushdo specialist që ka kundërshtim le ti korigjoj ata me fakte më të sakta.

        wikipedia-Franz Bopp- He is the first philologist to prove Albanian as a separate branch of Indo-European, an analysis that has NEVER been challenged .(Über das Albanesischein seinen verwandtschaftlichen Beziehungen, Vienna, 1854 ). Bopp was elected a Foreign Honorary Member of the American Academy of Arts and Sciences in 1855.

        1. Që të mos keqkuptohemi, po ju tregoj pse nuk duhet të merrni pjesë në këtë debat:

          antropollog dhe specialist te gjuheve klasike dhe krahasuese si Franz Bopp, ati i liguistikes sidomos në gjuhet indo-europiane, pohojne dhe tregojne lashtesinë e gjuhës shqipe dhe lidhjen e saj me pellasgjishten.

          Franz Bopp ka treguar përkatësinë e shqipes në familjen indo-europiane; nuk është “ati i linguistikës”, shprehje pa kuptim, por themeluesi i gjuhësisë historike-krahasuese. Nuk ka treguar “lashtësinë e shqipes”, sepse kjo është sërish shprehje pa kuptim, por vetëm ka krahasuar me sukses disa fjalë dhe forma themelore të shqipes me gjuhë të tjera i.e. Franz Bopp-i nuk ka qenë studiues i shqipes. Franz Bopp-i nuk ka treguar “lidhjen e shqipes me pellazgjishten”, sepse ai e ka krahasuar shqipen me gjuhë të njohura, jo me gjuhë të panjohura si pellazgjishtja.

          në studime gjenetike vitet e fundit është gjetur se Shqiptarët kanë përqindjen më të lartë kodi DNA duke e ” thyer” atë për prapa ndër shekuj dhe të përbashkët me popujt e tjerë europian se çdo kush popull tjetër midis tyre.

          Kjo mund të jetë e vërtetë (nuk kam kompetencë për të gjykuar rezultatet e gjenetikës së popullatave), por nuk ka lidhje me gjuhën shqipe dhe me gjuhën në përgjithësi. Afëria gjenetike nuk provon afëri gjuhësore; origjina gjenetike nuk provon origjinë gjuhësore. Janë gjëra të ndryshme. Edhe indo-europianët, që supozohet të kenë ardhur në Ballkan nga Lindja, nuk e zëvendësuan popullsinë që gjetën atje, por vetëm ia imponuan pushtetin e tyre dhe më pas gjuhën. Kjo shpjegon pse një sicilian dhe një nordik i përkasin së njëjtës familjeje gjuhësore (indo-europianishtes) por gjenetikisht dallojnë mjaft mes tyre.

          Nëse jeni kundra mënyrës të këtyre studimeve që rreshtuat atëherë jepni ju kontributin tuaj më të saktë duke mos hedhur poshtë lashtësinë e gjuhës dhe kombit

          Qëllimi i studimeve gjuhësore, përfshi edhe ato për historinë e gjuhës shqipe, nuk është që të provojë “lashtësinë” e shqipes, siç shkruani ju. Gjuha shqipe nuk është kockë mamuthi, që duhet datuar. Është provë e edukimit tuaj të mangët në këtë fushë, që besoni kështu; dhe tani të jepni edhe udhëzime si duhet të veprojnë njerëz që kanë studiuar me vite në këtë fushë.

          Nga sa shkruani, ju dukeni se nuk e keni të qartë se për çfarë flisni: ajo që keni në kokë nuk është dije, por një tog përrallash. Ju vërtet kujtoni se gjuhësia – indo-europiane dhe albanologjike – ekziston për t’ju lëmuar ju egon dhe për t’ju konfirmuar se jeni “të lashtë” dhe “pellazgjikë”. Meqë më dhatë këshillë se ç’të bëj “jepni ju kontributin tuaj…”, po ju jap edhe unë një kundër-këshillë: merruni me ndonjë punë tjetër dhe mos harxhoni kohën tuaj dhe timen me budallallëqe.

  16. Jam Margarit Nilo. Mos e shiko demin nga briret. Kam dashur dhe i kam shkruar ashtu, se nga studimi im ka dalë se ”j” duhet te jet ”i” ne shumicen e vendeve, dhe ”h” ne shume vende ashte fut kot me kot. Po keshtu edhe gegenishten, kam dash dhe e kam fut, se eshte glua fjaleformuse e greqishtes dhe romakes. I kam shkruar me dashje ashtu, nuk eshte se nuk di ti shkruaj. Por ti mos shiko ate, shiko vertetesin ne zberthimin e fjales, ate te shikosh, qe ti nuk i vije dot anes edhe per 1000 vite.

  17. ti ketu thua se kerkon qe njerezit te debatojne?!, -tani perse i shmangesh debatit?!

    1. Nuk debatoj me ju, sepse (1) ky shkrim ka dalë që para dy muajsh dhe tani temën nuk e kam më në qendër të vëmendjes; (2) nuk kemi gjuhë të përbashkët, ku ta mbështetim debatin. Ju lutem mos shkruani më te kjo temë.

  18. MBI ETIMOLOGJIMË E FJALËVE SHQIP
    ( Ftoj kolegët gjuhëtarë për diskutim)
    Muharrem Abazaj

    Në mungesë të hapësirave të tjera ku mund të diskutonim për probleme të albanologjisë, do të mund të shftytëzojmë, sado pak, edhe mundësinë e komunikimit tonë në faqen e fb.
    Një temë me interes mendoj se është ajo, e etimologjisë. e zbulimit të trajtave zanafillëse të fjalëve të gjuhës shqipe.
    Në debatin e nxehtë midis mbështetësve të tezës së prejardhjes së shqipes nga ilirishtja, tezës çabejane dhe përkrahësve të tezës së prejardhjes nga pellazgjishtja, tezës së Hahnit, kohët e fundit është lakuar shumë problemi i etimologjisë së fjalëve të shqipes.
    Etimologjia përbën një disiplinë të rëndësishme të shkencës gjuhësore, pasi ajo shërben për të zbuluar trajtat zanafillëse të fjalëve. Metoda kryesore e saj është metoda e krahasimit të fjalve tek gjuhë të nryshme. Të mbështetur tek kjo metodë gjuhëtarët e shek.XIX arritën në një zbulim me vlera të jashtzakonshme: ata zbuluan lidhjen midis një grupi të madh gjuhësh me një shtrirje shumë të gjerë tokësore, zbuluan familjen e gjuhëve indoevropiane, pjesë e së cilës është edhe gjuha shqipe. Por për gjuhën shqipe, si një gjuhë e dokumemtuar shumë vonë, kjo metod ka pasur dhe ka një rëndësi të jashtëzakonshme, pasi është një mjet i rëndësishëm për të zbuluar lashtësin e saj. Pikërisht për këtë arsye ajo është zbatuar gjërësisht nga shumë studjues shqiptarë dhe të huaj. Mbështetur në këtë metodë, duke vënë mendjen dhe zemrn e tij, punoi për një kohë shumë të gjatë gjuhëtari ynë i shquar E.Çabeji. Ai ishte i ndërgjegjshëm se gjuha jonë ishte një gjuhë e lashtë, por duke mos mundur ta provonte me shkrim, ai përdori krahasimin e shumë fjalëve të shqipes me disa nga gjuhët simotra indoevropiane. Këtë e bëri me qëllim për të provuar se shumë fjalë që gjendeshin në gjuhën shqipe, nuk gjendeshin në asnjë gjuhë tjetër, gjë e cila provonte se ato ishi trashëgimi vetëm e gjuhës shqipe. Ai arriti, përmes një pune të lodhshme shumëvjeçare, të pasqyruar në disa vëllime, të evientojë një fond të konsiderueshëm të fjalëve të rashëguara të shqipes. Por, Çabeji duke mos besuar në vazhdimsinë gjuhësore pellazgo – iliro – shqipe, e shihte shqipen si gjuhë më të re se greqishtja e vjetër dhe latinishtja, dhe për këtë shkak, shumë fjalë të shqipes ai i konsideroi si huazime nga këto gjuhë, duke i shkaktuar një kështu një dëm të madh historisë së gjuhs shqipe. Një tjetër gjuhëtar i njohur shqiptar, Kolec Topalli, i cili me me pasion dhe përkushtim, ka botuar kohët e fundit një studim voluminoz për etimologjinë e fjalëve të shqipes. Vepra e tij është në vazhdën e konceptimit të Çabejit për inferioritetin e gjuhës shqipe ndaj gjuhëve të tjera të konsideruara më të lashta se ajo. Kjo është arsyeja që edhe Topalli i konsideron si huazime nga gjuhë të tjera shumë fjalë të shqipes, duke e thelluar më tej pasaktësinë për lashtsinë e gjuhës shqipe.
    Vitet e fundit mjaft gjuhëtarë dhe studjues, ndër ta: Mathieu Aref, Agron Dalipaj, Skënder Hushi, Mili Butka, Margrit Nilo e shumë të tjerë,( këtu përfshij edhe veten time) të pasionuar pas historisë së kombit tonë dhe gjuhës shqipe, të fatlumturuar edhe nga gjerësia dhe shpejtësia e marrjes së informacinit në kohën e sotme, kanë mundur të identifikojnë të dhëna dhe fakte konkrete që flasin për vazhdimësi gjuhësore pellazgo – iliro – shqipe. Por kjo arrije vërtet tepër e madhe ka ngjallur tek disa prej tyre një entuziazëm të tepruar, aq sa pa patur durim që këto të dhëna të saktësohen plotësisht dhe të fitojnë një konfirmim instiucional, ata kanë filluar të kritikojnë deri në denigrim gjuhëtarë më në zë të vendit tonë, pa përjashtuar edhe E. Çabejin, K. Topallin etj. Arrijnë sa t’i quajnë ata si armiq të kombit, të shitur tek të huajt etj. Një qëndrim i tillë është i papranueshëm, pasi nuk është as shkencor as etik. Zbulimet që ka arrtiur shkenca deri më sot janë si një tërësi hallkash të zbuluara në kohë të ndryshme. Seicila nga këto hallka ka rëdësinë e saj dhe zbuluesi i një hallke të mëvonshme nuk i ka meritat më të mëdha se zbuluesi i hallkave të mëparshme, për të mos thënë e kundërta. Nuk kemi aspak të drejtë të sulmojmë Çabejin apo këdo tjetër pse nuk arritën të zbulojnë vazhdimësinë gjuhësore pellazgo – iliro shqipe, por arritën deri tek lidhjet gjuhësore iliro – shqipe. Bazamenti gjuhësor iliro – shqip, i krijuar prej tyre, edhe pse jo i plotë, jo vetëm nuk pengon, por përkundrazi shërben si trampolinë për të shkuar tek vazhimësia pellazgo – iliro –shqipe..
    Mirpo ky qëndrim i ashpër nga ana e disa pjestarëve të grupimit mbështetës të tezës pellazgjike, ka lindur edhe si rezultat i një reagimi jo dashamirës dhe fyes të disa prej përfaqsues të tezës çabejiane..Në vend që të tregojnë interes për këto studime, ata i etiketojnë ata si të paditur, amatorë etj. Ironinë për këto studime ata e lidhin sidomos me “etimologjinë poullore” të përdorur prej këtyre studjuesëve. Etimologji popullore ata emërtojnë metodën e motivimit etimologjik të përdorur dendur nga mjafat studjues që mbështesin tezën pellazgjike për të zbuluar zanafillën e shumë fjalëve të shqipes. Kjo metodë është në zbatim të idesë së albanologut të shquar Petro Zheji. Edhe pse në fillesat e saj, ajo ka filluar të japë rezultate. Kjo metodë mund të zbatohet vetëm nga ata studjues të cilët e shohin fjalën e shqipes së lashtë ( pellazgjishtes) si të formuar nga pjesëza të vogla tingëllore të cilat disa i quajnë fjalë njërrokëshe, të tjerë embrimorfema, por është e njëjta gjë, Kuptimi i fjalës del nga rezulantja e kuptimeve të këtyre pjesëzave. Kështu fjala fustan konsiderohet si një fjalë e shqipes së lashtë Ajo është formuar nga përngjitja e dy fjalëve njërrokëshe : fus dhe tan. Kuptimi i saj del nga rezultantja e kupimit të të dy fjalve njërrokshe. Fjala fus ka kupimin e foljes fus; fjala tan ka kuptimin e përemrit të pa caktuar tërë, por në trajtë të dialektit të gegnishtes tanë. Atëhere kuptimi i fjalës fustan, si një veshje e lashtë për burra dhe gra, nënkupton futjen brenda saj të të gjithë trupit të njeriut.Në këtë mënyrë zbulojmë edhe kutpimin zanafillës të fjalës qeleshe, e cila është formuar nga përngjitja e fjalëve: ke lesh, ku nënkuptohet vendi ku vendoset kjo lloj veshjeje, e cila vendoset tek floku, tek leshi. Fjala këmishë është formuar nga përngjitja e fjalve njërrokëshe ke mishi, ku nënkuptohet vendosja e kësaj veshjeje direkt në trup, tek mish;.
    parmend është formuar nga përngjitja e fjalëve njërrokëshe : par mend. Fjala par ka kuptimin e mbiemrit i parë ( shqipja e lashtë nuk i ka disponuar nyjet e përparme), fjala mend ka kuptimin e emrit mend. Kuptimi fjalës del: “ Mendja e parë, zbulimi i parë njerëzor ” Duke e parë këtë metodë si të thjeshtë vihet re se ajo ka filluar të përdoret edhe nga studjues që nuk kanë përgatitjen e duhur gjuhsore dhe shkojnë deri në bastardim të saj. Fillojnë e marrin si fjalë njërrokëshe apo embrimorfema bashkime tingujsh pa kuptim, ose bëjnë veprime të ndryshme mekanike duke ndryshur tinguj, duke ndryshuar rendin e tingujve apo shkronjave, duke i lexuar ato të përmbysuara, në kuptim të kundërt etj. Analiza të tilla ngjallin debate të zgjatura dhe vështirë se arrihet në një mendim të përbashkët, duke u bërë shkak për termin “ etimologji popullore”..
    E parë në këtë drejtim, në lirshmrinë e zbatimit të saj, në mungesën e disa kritereve të përcaktuara për vërtetësinë shkencore, del e domosdoshme kombinimi, ndërlidhja e metodës së motivimit etimolohjik me atë të krahasimit. Themi se është i domosdoshëm ky kombinim midis këtyre dy metodave, pasi metoda e krahasimit është një metodë shkencore, e provuar, e cila ka kritere të përcaktuara qartë për vërtetësimë shkencore, kritere të cilat metoda e motivimit nuk i ka.
    .Le ta konkretizojmë këtë mënyrë kombinimi midis këtyre dy metodave. Marrim foljen ngjall. Duke përdorur metodën e motivimit etimologjik studjuesit do ta ndajmë këtë fjalë në fjalët njërrokëshe apo në embriomorfemat përbërëse në mënyra të ndyshme, krejt subjektive. Do të mund ta ndani në:. n – gjall; ngj – all, etj. dhe në mbështetje të kuptimit të këtyre pjesëve, do të definonin edhe kuptimin e vet fjalës ngjall. Veç fjalës së vetme ngjall, ata nuk do të mundin të evidentonin ndonjë pjesë tjetër kuptimore dhe në këtë mënyrë, çdo përpjekje tjetër për të sajuar ndonjë të tillë, do të ishte krejt një veprim mekanimk, por jo gjuhësor. Po si mund të dalim në përfundimin se kjo fjalë është pronë e trashëguar e shqipes? Në këtë rast zgjidhja vjen vetëm përmes metodës së krahasimit. Metoda radicionale e krahasimi ka gjithmonë dy krahë: në njërën anë fjalën e shqipes dhe në anën tjetër fjalën analoge të një gjuhe të huaj. Ne, duke arritur të njohim tratën e lashtë të një fjale të shqipes këtë krahasim e bëjmë midis trajtës së sotme dhe asaj të lashtë t ëshqipes.
    Ne këtë fjalë e shohim si të formuar nga dy fjalë njërrokëshe tw shqipes së lashtë: n – gjall. Duke u mbështetur në mbishkrimet e lashta ( disa prej të cilëve kemi mundur t’i deshifrojmë) ne kemi arritur të identifikojmë, krahas shumë fjalëve të tjera, edhe trajtat e herëshme të këtyre dy fjalëve të cilat përkatësisht kanë qenë: ni al. Këto dy fjalë njërrokshe janë vendosur pranë njëra – tjetrës dhe janë shqiptuar në të njëjtin rend fjalësh për një koh të gjatë deri sa janë shqiptuar si një fjalë e vetme, duke formuar fjalën e përngjitur nial. Por duke qenë se gjuha e lashtë shqipe i ka patur të gjitha fjalët njrrokëshe ( këtë e kemi konstatuar në të gjitha mbishkrimet e deshifruara) edhe kjo fjalë, nën presionin e tiparit kryesor të shqipes së lashtë, të qënit gjuhë njërrokshe, bëhet fjalë njërrokshe. Njërrokjëzimi i saj realizohet përmes rënies, reduktimit të tingullit zanor i. Ky tingull zanor, i cili në rastin kur të dy fjalët nuk ishin përngjitur, ka qenë i theksuar, si theks i fjalës ni. Me formimin e fjalës së re nial, ai mbetet jashtë theksit dhe gradualisht e humbet forcën tingëlluese deri sa bie, reduktohet dhe trajta e fjalës mbetet nal. Si arrin kjo trajtë e vjeter deri tek trajta e sotme e saj ngjall? Fjala e vjetër ni ka patur kuptimin e folje ndi, të shqipes, por të dialektit të gegënishtes. Në toskërisht përdoret trajta dëgjoj. Edhe sot kjo trajtë është e dallueshme në gjuhën e folur të dialektit të gegnishtes. Bashktingllorja n ka dhënë bashktingëlloren dyfishe nj dhe ajo l ka dhënë ll, këto zhvillime përputhen me ligjet fonetike të shqipes, ku të gjith bashktingëlloret dyfishe e kanë zanafillën në tinguj të thjeshtë: s > sh, t > th. r > rr. z > zh etj.përfundimisht ka dalë trajta e shqipes së sotme njall. Kjo është rajtë e dialektit të gegnishtes e cila në toskërisht bën ngjall, ashtu si njyej / ngjyej, njis / ngjis, njesh / ngjesh etj..
    Në zbatim të metodës së krahasimit ne nuk kemi pse ta krahasojmë këtë fjalë të shqipes me fjalë të gjuhëve të jera, pasi e kemi krahasuar me trajtën e këtyre fjalëve të shqipes,së lashtë të dokumentuara që në shek. VI – V.p.e.s.
    Metoda e motivimit etimologjik mund të ketë një tjetër fushë të gjerë për aplikim. Fjalët njërrokëshe të shqipes së lashtë janë me një numr të kufizuar. Ato kanë patur një trajtë të vetme, pasi në këtë stad të hershëm të saj, ajo nuk i ka njohur elementet gjihësore si parashtesat, prapashtesat, mbaresat, nyjet. Të tilla fjalë janë: at(babë), am ( nanë), ur ( urë), ar ( arë), ir ( hir), ba ( me ba), pa ( me pa) di ( dy),etj. Do të ishte me shumë interes të zbulohej se si ka lindur seicila nga këo fjalë njërrokëshe. Pse nëna është quajtur am, baba, at etj. Këtu metoda krahasese nuk mund të funksionojë, pasi kemi të bëjmë me fjalë të lindura, pa asnjë ndikim tjetër gjuhsor. Këtu mund të ndihmonte metoda e motivimit etimologjik, për të mundur të zbulojë motive të mundëshme që kanë shpënë në lindjen e këtyre emërtimeve.

    1. “Duke e parë këtë metodë si të thjeshtë, vihet re se ajo ka filluar të përdoret edhe nga studiues që nuk kanë përgatitjen e duhur gjuhësore dhe shkojnë deri në bastardim të saj.” – E paçmuar. Mora lirinë të korrigjoja nja dy fjalë.

    2. Z. Abazi, ju ftoni kolegët gjuhëtarë për diskutim, por nga sa shkruani, nuk dukeni si gjuhëtar dhe asnjë gjuhëtar serioz nuk do të pranojë t’ju legjitimojë duke diskutuar me ju.

      E keqja e arsyetimeve tuaja fillon që te premisat, duke filluar me një entitet mistik si pellazgjishtja, gjuhë që ekziston vetëm për të mbështetur hipotezat tuaja.

      Ndryshe nga metoda historike-krahasuese e etimologëve si Meyer-i, Jokli, Çabej dhe Topalli, juaja nuk ka bazë. Ju thoni se mbështeteni te ideja “e albanologut të shquar Petro Zheji” – edhe pse Petro Zheji nuk mund të quhet as albanolog dhe aq më pak i shquar, dhe meritat që ka në fusha të tjera të kulturës nuk mund t’i kalohen automatikisht në lëmin e gjuhësisë historike.

      Asnjë teori gjuhësore historike nuk i përligj ato pjesëzat e vogla tingëllore, ose fjalë njërrokëshe dhe embrimorfema, në të cilat ju i ndani fjalët shqipe për t’i lidhur pastaj me pellazgjishten.

      Ndarjet tuaja janë kaq arbitrare dhe kaq groteske, sa kushdo mund t’i përdorë për të shpjeguar gjithçka.

      Në fakt, shumë nga analizat tuaja nuk shpjegojnë asgjë nga shqipja, por veç e përdorin shqipen për të deshifruar gjithfarë mbishkrimesh anembanë botës.

      Ju nuk përfillni as rregullsitë fonetike, ose të shndërrimit të fonemave në kohë; dhe as rregullsitë gramatikore, ku futen edhe rregullsitë e fjalëformimit. Ju shpjegoni fjalën QELESHE duke e zbërthyer në “ke lesh” – por kjo nuk është linguistikë. Kjo është tallje me të gjithë ne të tjerët. Nuk kanë faj ata që jua mbyllin derën.

      Shpjegimet tuaja janë gjithnjë ad hoc, çfarë tregon se ju ose nuk e keni idenë se çfarë është metoda shkencore, ose jeni sharlatanë dhe e shpërfillni atë qëllimisht.

      Ju analizoni foljen NGJALL, për të provuar se kjo fjalë “është pronë e trashëguar e shqipes”; por kjo fjalë në fakt ËSHTË pronë e trashëguar e shqipes, pa çka se shpjegimi juaj nuk qëndron.

      Nga analizat tuaja, duket se ju jo vetëm nuk keni njohuritë elementare në fonetikën dhe morfologjinë historike, por edhe nuk e kuptoni vetë gjuhën si funksionon, në kohë dhe në hapësirë; dhe nuk i kuptoni albanologët si Çabej, as në rezultate as në metodë, sikurse nuk kuptoni se çfarë është metoda shkencore dhe si zbatohet ajo; dhe as kuptoni si procedon shkenca në kohë dhe si evoluojnë hipotezat; e më në fund, nuk kuptoni domethënien e raportit midis të njohurës dhe së panjohurës.

      Ju gjithashtu injoroni historinë edhe të shqiptarëve edhe të para-ardhësve të tyre, në marrëdhënie me popujt dhe qytetërimet fqinje dhe e nxirrni gjuhën nga konteksti social, për ta zëvendësuar analizën historike të mirëfilltë me ca kombinime si prej fjalëkryqi, të shoqëruara me zhargon patriotik-pellazgjik.

      Dhe për më tepër, megjithë ndonjë përpjekje tuajën tani së fundi për të krijuar një si tip FRONTI ALTERNATIV, në fakt ju nuk përfaqësoni ndonjë shkollë të caktuar, dhe e vetmja arsye që ju mbledh bashkë, përtej mistikës pellazgjike, është vullneti për t’iu kundërvënë albanologjisë së Çabejt dhe refuzimi që ju bëhet nga ata pak gjuhëtarë që guxojnë merren me ju.

      Këtë debat nuk mund ta vazhdoj dot më. Ju lutem që ta lini edhe ju me kaq.

  19. Më duket vërtet e pabesueshme që në PTF të lexojmë të tilla komente.
    Qofsha i gabuar!

  20. Si moderator i kësaj faqeje dhe administrator i revistës, dua t’ju lajmëroj edhe një herë se diskutimi për këtë temë, poshtë këtij shkrimi, TASHMË ËSHTË MBYLLUR. Kjo nuk bëhet për arsye censurimi, por sepse tema është e vjetër. Çdo koment që shtohet pas këtij lajmërimi, do të fshihet automatikisht.

Komentet janë mbyllur.

error: Vini re: Materiali është i mbrojtur me të drejta autori. Nëse keni nevojë për tekstin, lutemi lidhuni me një administrator të faqes!
Këtë e pëlqejnë %d blogues: