BAJE ZOT ANDËRR

Në fillim ishte pasqyra – ose syprina e qetë e ujit, ku pa veten Narcisi dhe ashtu ia çeli një përmasë të re, të paqetë, vështrimit.

Vështrimit në vetën e parë, brenda një paradigme djallëzore të shumëfishimit të imazhit.

Pastaj i erdhi radha dritares – që nuk i shtoi gjë vështrimit, por veç e organizoi, si për t’i treguar se çfarë duhej vështruar pikërisht.

Nëse muret ndanin të brendshmen nga e jashtmja, dritarja u jepte syve një mundësi për të lëvizur nga brenda jashtë dhe anasjelltas.

Dritarja është edhe vrimë edhe dritë; mungesë që i jep pamjes thellësinë; provë që jemi në fund të një pusi.

Ti “del” në dritare dhe ja ku bota përballë shndërrohet në spektakël: ti këndej spektatori, ajo andej skena. Ose edhe e kundërta: ti “del” në dritare, dhe bota mbarë shijon spektaklin e daljes sate.

Në fillim ishte pasqyra, për të parë veten; pastaj erdhi dritarja, për të parë botën. Me kohë pasqyra dhe dritarja erdhën dhe u ngatërruan me njëra-tjetrën pak, sidomos pasi të dyjave ua shtuan kornizën.

Korniza të thotë: shiko këtu. Është gjeometrike, drejtkëndore ose më rrallë ovale a rrethore ekstravagante; të thotë: kujdes, brenda meje ndërpritet vijueshmëria e perceptimit.

Një ditë prej ditësh, korniza u martua me pikturën – që deri atëherë kish jetuar në sipërfaqe gjithfarësh: artistët na e drejtuan vëmendjen tek imagjinata, si për të na thënë: shiheni edhe këtë.

Piktura i ngjan deri diku pasqyrës: po ta heqësh, nuk ka gjë përtej; sepse e dëbon konceptin e botës “mbrapa.” Piktura mbulon vetëm hijen e vet.

Shumë vite më pas, magjistarët vendosën ta lënë dritën vetë të pikturojë, duke e lënë imazhin të rritet – si myk, si myshk, si kulturë bakteriale. Ashtu ia behu fotografia.

E njëjta kornizë dje e pasqyrës ku shiheshe a e dritares ku të shihnin a e pikturës ku të gjendej portreti, tani rrethonte gjurmën e pamjes sate dhe të botës, mbi një sipërfaqe të gjallë – po aq të gjallë sa uji, po aq të gjallë sa qelqi, që është edhe ai një formë e ngadalshme lëngu.

Vetëm se pasqyra dhe dritarja të tregonin në lëvizje – ndërsa korniza e pikturës dhe e fotos të ndrynin në imazh të ngrirë.

Erdhi pra koha për ekranin: ku imazhi të tregohej në lëvizje. Në krye ekrani s’ishte veçse një mur pa dritare që do të shndërrohej në dritare, ose një pëlhurë e bardhë si velë për dritën; sërish i përcaktuar nga mungesa dhe i përkufizuar nga korniza.

Po aq kurth për imazhin sa pasqyra dikur, po aq fushë loje për imazhin sa dritarja dikur; me gjithë trashëgiminë e përvuajtshme, prej teatrit të hijeve, që s’janë veçse hiri i imazheve.

Lëvizja që perceptojmë në ekran vjen si efekt anësor i syrit që nuk di të shohë; por edhe e tillë që të na bëjë të marrim në pyetje edhe atë lëvizjen tjetër, të cilën syri dhe mendja besojnë se e rrokin përnjëmend.

Po sikur Zenoni ta kish pasur me gjithë mend, dhe shigjeta vërtet të mos fluturonte dot në ajër dhe as Akili të mos e arrinte dot breshkën?

Dhe Dielli të mos e kapërcente qiellin nga lindja në perëndim, por veç një numër i madh, por jo i pafundëm diejsh të ndizeshin e të fikeshin në sekuencë perfekte, për ne spektatorët e pafajshëm poshtë?

Po sikur Platoni ta kish pasur me gjithë mend atë metaforën e shpellës?

Koha për të pyetur kush jam unë që shfaqem në pasqyrë, çfarë bote na tregon dritarja, çfarë pikërisht ngujon brenda vetes korniza.

Si pa u ndier, i njëjti qelq që dje mbulonte pasqyrat dhe dritaret, sa i tejdukshëm aq edhe i padepërtueshëm, lojcak me dritën dhe me cipën e syrit, erdhi e mori në kontroll edhe ekranin – më parë në televizor, më pas në kompjuter.

Sa i tejdukshëm, aq edhe i barsur me dritë dhe ngjyra siç i kishim njohur dhe siç nuk i kishim parë kurrë.

E quajtëm edhe ekranin “dritare” – por drejt një bote tashmë të dëshiruar; ose më mirë, drejt një bote që duhej dëshiruar.

Dhe askush nuk tha, këtë herë, se ekrani duhej të ish i sheshtë dhe dy-përmasor, si hapësirat e tjera të mbyllura në kornizat.

Dikush sajoi një oksimoron: realiteti virtual, dhe menjëherë pas tij, u ngritën të tjerë dhe shtuan se kushedi edhe bota që na rrethon s’është veçse simulim në një kompjuter të tjetërbotshëm.

Një ekran katër-përmasor, pa kornizë: syzet e rruzullimit, ose mishërimi hiper-teknologjik i Djallit.

Koha për t’u mbrojtur nga imazheria e padukshme që na rrethon. Koha për t’u trembur se mos planeti ynë na paskësh qenë planetarium.

Baje zot andërr, tha gomari, kur ujku, që e kish mbërthyer nga poshtë, po ia shqyente tashmë zorrët.

3 Komente

  1. Heh, më evokoi “The Truman Show”.
    Falemnderit për shkrimin.
    Tani po vete të mbyll të gjitha dritaret, po u hedh edhe nga një cohë përmbi të gjitha kornizave, po I shkul edhe të gjitha prizat ndanë mureve, e po rrekem të pastroj marrëdhënien time me gjithë çka përbrenda katër cepave të kullës sime. E cila merret vesh që për deri sa është me cepa, nuk është e rrumbullakët. Po unë po përpiqem ta shoh të rrumbullakët gjithsesi. Sepse pa korniza, pa pasqyra, pa dritare e pa ekrane, kush mund të më kallzojë nëse unë jetoj brenda rrethit apo katrorit?

  2. Baje Zot anderr, tha gomari i shkrete, pa ditur se endrra eshte pasqyre gjumi dhe ky i fundit eshte vella i vdekjes! Shkrim i lezecem!

Komentet janë mbyllur.

Këtë e pëlqejnë %d blogues: