PLUHUR

Kjo lëndë e ngurtë mund të zhvendoset si gaz dhe të rrjedhë si lëng; të hyjë nga një dritare e hapur dhe të përftohet në trajtë tymi, nga një një përmbysje, një shpërthim, një rrënim, një shkundullimë – si pas një shpërthimi soft që nuk shpërbën asgjë, por veç rimerr koreografi shpërthimesh të mëparshme. Dhe gjithmonë është shenjë e një hapësire të pabanuar, ku pakgjë ka lëvizur – dhe ku pluhuri ka pasur kohë të rehatohet; shenjë e një bote të lënë pas dore, ku njerëzit nuk po jetojnë veçse përgjysmë. Herë bie nga lart, herë ngrihet nga poshtë; lëvizja nuk e shkakton, por e bën të dukshëm. Ka diçka nga rëra e shkretëtirës, e trazuar nga era; ka diçka nga bryma dhe dëbora e imtë e një stuhie boreale. E veçanta e tij: po të mos e ngacmosh, nuk të ngacmon. Jo vetëm mblidhet prej palëvizshmërisë, por edhe e lajmëron atë. Nuk është pis si dheu ose yndyra, as kutërbon si të pëgërat dhe plehrat; por vetëm hieroglif i gjithçkaje të shkërmoqur nga entropia. Nuk i prish as i dëmton sendet me të cilat bie në kontakt, por është vetë pasojë e një prishjeje, një shkrifëtimi, një thërmimi prej moshës; nuk vret, por mund të mbajë mend vrasje të kahershme. I druhet ujit, pse uji ia heq lehtësinë dhe tejdukshmërinë, për ta shndërruar në baltë. Ose më mirë, është balta e djeshme, që e ka hequr qafe ujin për të fluturuar, e ndoshta tani sërish në kërkim të ujit, e kapur në ciklin e vet si insekti. Nuk ka ngjyrë, se është i bardhë mbi sende të errëta, i hirtë mbi sende të bardha; e vetmja ngjyrë që sjell me vete, është që t’ia zbutë virtytin e pastërtisë ngjyrës vetë. Sikurse ia zbut virtytet e të qenit çdo sendi tjetër, kur bie mbi mobiljet, librat dhe abazhurët, për të treguar se në shtëpi diçka ka ngadalësuar a ka ngecur. Nuk është pis, por tradhton atë që nuk ka pastruar. Kur ende nuk ka gjetur prehje, ende nuk është qetësuar mbi një sipërfaqe, është zakonisht i padukshëm; veç hunda mund ta pikasë, përmes aromës së thatë që është ai vetë; por pastaj çan ndonjë rreze drite përmes grilave ose mes perdeve, dhe befas syri e kap duke vallëzuar, sipas një muzike të parregullt. Fëmija nuk i reziston dot tundimit që mbi pluhur të shkruajë a të vizatojë diçka, njëlloj si mbi xhamin e njomur nga avulli a mbi tryezën e spërkatur me miell: emrin e vet a një fjalë të ndyrë të mbetur përgjysmë ose edhe thjesht një rreth, një vijë, një kryq, një simbol kriptik. Në mënyrën e vet, fëmija e di që mes mediumeve, ky është më jetëshkurtri, më delikati; më i paqëndrueshëm edhe se rëra, më i pabesë edhe se kondensati i avullit. Ekrani i televizorëve të kahershëm, që përdornin kineskopin, e ka pasë tërhequr pluhurin – për shkak të një efekti magnetizues. Me televizorin të fikur, mund të shkruaje mbi ekran teksa elektriciteti statik t’i pickonte mollëzat e gishtave, dhe të krijoje imazhin tënd të palëvizshëm dhe low-tech – veçse nga jashtë, jo nga brenda. Ndëshkimi për këtë vandalizim do të jepej përpjesëtimisht me fajin: ti që paske shkruar në pluhur, tani merri pluhurat[1], janë të tuat. Një punë ndoshta jo për t’u ndier krenar, por që të vinte në kontakt me sende rreth e rrotull përndryshe të lëna mënjanë: një këllëf syzesh, një revistë e vjetër, një tabaka karamelesh, një çentro, një kuti shahu, një statuetë porcelani; që me kohë ishin projektuar mbi sipërfaqen poshtë tyre; një formë kurioze e të shkruarit, kushërirë e largët e fotografisë; pse ajo gjurmë që mbetet nën një vazo qelqi a një figurinë a një libër riprodhon, me aq sa mundet, konturet e objektit që ka pasur sipër.

5280574018_74581b2c99_b

Shishe vaji

Kjo formë e lëndës bashkon në vetvete edhe të ngurtën, edhe të lëngshmen, edhe të gaztën, duke u sjellë herë kështu herë ashtu, ose në atë mënyrë që i siguron mbijetesë dhe hapësirë maksimale. Kur e shtron cipën e hollë mbi hapësirat, pluhuri bëhet pothuajse i tejdukshëm; edhe pse syri i armatosur me mikroskop do të dallojë atje pothuajse gjithçka që e bën botën botë: rërë, kuarc, mermer, çimento, granit, asfalt; humus, gëlqere, llaç, baltë të pjekur, tallash i hollë, grimca zhavorri, linjit; partikulate, DDT, pjalm, mbeturina kandrrash dhe pëlhurash merimange, leskra lëkure, zbokth; pa folur pastaj për ndonjë atom mysafir nga përtej, kartolinë radioaktive nga Çernobyli a grimcë prej një super-nove. Mbetjet organike, edhe pse të paidentifikueshme më tej, kanë ardhur atje për t’u prehur – në kuptimin që e përdorim fjalën prehet kur flasim për eshtrat e kujt ka vdekur. Përndryshe, pluhuri ishte magjia që e shndërronte ujin në gjithfarë lëngjesh të tjera; dhe shtëpitë ku jemi rritur përmbanin një alkimi dhe farmakopé të plotë dhe dëfryese lëndësh të tilla – duke filluar nga sheqeri dhe kripa dhe mielli dhe niseshteja dhe soda e bukës dhe limontozi dhe piperi dhe trahanaja dhe kafeja e bluar imët madje edhe orizi në kuzhinë për të vazhduar pastaj me blozën dhe hirin në sobë e për të vazhduar me pudrën dhe detergjentin në banjë dhe allçinë e çimenton në qilar. Ato të kuzhinës i jepnin jetë dhe shije ushqimit; por ato të sobës – bloza në konfigurime fantazmagorike në zgavrat sekrete dhe në qyng; hiri i fjetur dhe i butë, që mblidhet në sirtarin poshtë dhomëzës së djegies – shprehin diçka përfundimtare, të pakthyeshme; si materje që e ka humbur tashmë përfundimisht gjallësinë. Pa përmendur edhe një lloj tjetër bloze, të imtë, që dikur e villnin oxhaqet, jo vetëm ato të pallateve por edhe të gjelltoreve, furrave të pjekjes, lokomotivave dhe lavanderive publike; dhe që vinte e ngacmonte rrobat e varura për t’u nderur në ballkonet, para se të hynte edhe ajo në shtëpi përmes dritareve të hapura e ndonjëherë edhe përmes dritareve të mbyllura; gjithnjë pa zhurmë, pa bujë, pa dhunë. Kishte diçka të mbrapshtë, të refuzueshme, gati infernale, tek e zeza e blozës, me vezullimet e saj të guximshme prej zifti të thyer, teksa e shpraznin nga qyngu i sobës ose edhe nga vetë oxhaku, kur i vinte radha për t’u pastruar; kjo materie në shkallën e saj zero, e pamodifikueshme më tej, e pashkatërrueshme pse tashmë e shkatërruar, ndonjëherë ende e ngrohtë por tashmë ruajtëse e një ngrohtësie që ia kishin rrëmbyer; kishte diçka të qymyrshme, prej xeheje të thellë nën dhé, diçka të ndaluar dhe ktonike, që u përkiste më shumë rropullive të botës. Kërcënim fshihte thellë vetes edhe hiri, me gjithë butësinë e vet tëa nënshtruar dhe konsistencën e imtësisë dashamirëse në prekje; pse ky hi sobe ishte kushëri i largët i hirit vullkanik, të njëjtit që krijoi skulpturat fotografike të trupave, të njohura edhe si kalket e Pompeit. Nga pluhuri te fotografia sërish, ose rrjedha e kohës që është përpjekur, me mënyrën e vet, për të na i fiksuar imazhet dhe pranitë.

[1] Për t’u vënë re ky shndërrim gramatikor nga njëjësi në shumës, që nga momenti kur pluhuri shndërrohet nga prani pasive dhe shenjë e palëvizshmërie, në një prani që duhet zhbërë, nëpërmjet largimit.

1 Koment

  1. Thelbin e komentit tim po e them që në fillim: pluhuri jemi edhe ne, njerëzit. Nuk besoj se devijoj nga tema e pluhurit, në rast se kujtoj që ky shkrim u botua në ditën e ashtuquajtur “E mërkura e përhime” (“Mercoledì delle Ceneri“, “Ash Wednesday“). Natyrisht nuk dua t’ia vesh këtë gjë intentio auctoris, por desha të shpjegoj përse mua si lexues më ra në sy.

    Dita e përhimjes, për ata që nuk e dinë, është e mërkura para të dielës së parë të Kreshmës, periudha e besimit të fortë, dyzetë ditë para Pashkëve. Pa u ndalur në kuptimin e kësaj feste, desha të nënvizoj se gjatë kësaj dite, pra të Mërkurës së përhime, riti katolik parashikon që në kokën e besimtarit të shpërndahet pak hi, për t’i kujtuar se jeta mbi tokë mbaron dhe se duhet të angazhohet në rrugëtimin e pendesës e të mëshirës.

    Me këtë rast recitohen edhe fjalët e famshme të Biblës, që në latinisht njihen kështu: “Memento homo, quia pulvis es et in pulverem reverteris” (Kujtohu njeri, se pluhur je dhe në pluhur do të kthehesh). Është fjalia e famshme e Hyjit kur e zbon Adamin nga kopshti i Edenit.

    Në fakt, gjithnjë sipas shkrimeve të shenjta, njeriu vjen nga dheu (toka, pluhuri), sepse Perëndia nga dheu e krijoi, por duke i dhënë frymën.

    Më bëri përshtypje fakti se në shqip zakonisht kjo fjali është përkthyer në këtë mënyrë: “Hi ke qenë e hi do të bëhesh“. Meqë edhe në shkrimin e mësipërm fjala “hi” nxjerr krye disa herë, e nuk mund të ishte ndryshe, atëherë mendova se ka një lidhje. Hiri nuk është gjë tjetër veçse pluhur më i imët, i kaluar nga procesi i djegies, i shkrumbimit. Përse vallë në shqip nuk është përkthyer “pluhur”, siç është bërë në gjuhë të tjera (it. polvere, en. dust), por është përdorur fjala “hi”? Nuk kam ekspertizë e njohuri për t’iu përgjigjur.

    Përdorimi i fjalës “hi” më duket i saktë, në dritën e interpretimit të Biblës e fesë së krishterë, përderisa pjesa materiale e njeriut kthehet në pluhur, ose më saktë në hi, për efekt të djegies në jetën tokësore. Mirëpo Perëndia nuk e krijoi njeriun nga hiri, por nga pluhuri (dheu).

    Sidoqoftë, pluhuri është diçka serioze.

Komentet janë mbyllur.

error: Vini re: Materiali është i mbrojtur me të drejta autori. Nëse keni nevojë për tekstin, lutemi lidhuni me një administrator të faqes!
Këtë e pëlqejnë %d blogues: