TRADHTIA E BESNIKËVE 20

Në romanin fantashkencor Quarantine, të Greg Egan-it, ndesha në një situatë që më çoi mendërisht në kohët e spastrimeve të përgjakshme brenda kupolës totalitare.

Nuk po hyj në hollësitë e fabulës së romanit – e ndërlikuar dhe e panevojshme për çka dua të parashtroj. Po them vetëm se një organizatë klandestine, The Ensemble, e kapi rob personazhin kryesor të romanit Nick Stavrianos, teksa ky përpiqej të depërtonte në një laborator super-sekret të organizatës, dhe në vend që ta hiqte qafe, e rekrutoi.

More…

LAJMI I KAFSHIMIT 1

qeni_dhe_i_zotiKush ka lexuar qoftë një libër të vetëm për gazetarinë, me siguri do ta ketë hasur maksimën e famshme të qenit dhe njeriut. “Kur një qen kafshon njeriun nuk përbën lajm, sepse ndodh shpesh. Por në qoftë se njeriu kafshon një qen, ky është lajm”. Pavarësisht autorësisë, meqë fjalia e njohur u atribuohet gazetarëve të ndryshëm, fakti është se rregulli për mediat vlen edhe sot e kësaj dite. Kemi të bëjmë me karakteristikat që e shndërrojnë ngjarjen në lajm, ose rrethanat që e kushtëzojnë informacionin të ngjallë interes për mediat e publikun.

Po ta merrnim si absolut rregullin e mësipërm të qenit, lajmi i botuar nga Balkanweb (29.12.2013), me titull “Tiranë, fëmija 10-vjeçar kafshohet nga një qen, prindërit denoncojnë pronarin në polici”, nuk duhet ta kishte parë dritën e botimit. More…

QENI NË PASQYRË 18

Kur e nxorën tradhtar tani së fundi ungjin e liderit koreano-verior, Kim Jong-un, më tërhoqi gjuha e përdorur në komunikatën zyrtare të agjencisë koreano-veriore të lajmeve KCNA, ku i akuzuari Chang Song-thaek cilësohej si “më i keq edhe se një qen.”

Dhe kjo për dy arsye – më parë, ngaqë kështu vetvetiu, kur dëshiron të gjesh një metaforë zoologjike për një njeri të lig, të pashpirt, intrigant, vrasës, armik të popullit, e me radhë, qeni nuk është kafsha e parë që të vjen logjikisht në mendje; dhe pastaj, ngaqë cilësimin e “Tjetrit” si qen e kemi dëgjuar shpesh e rëndom, në vitet e ashpra të totalitarizmit në Shqipëri.

More…

KALLKAN DOLLAPËT 3

“Funksioni i çdo sirtari është të lehtësojë, të aklimatizojë vdekjen e sendeve duke i detyruar të kalojnë përmes një hapësire të përshpirtshme, një faltoreje të pluhurt ku, duke u hequr sikur po i mbajmë gjallë, u lejojmë atyre një interval dinjitoz agonie të errët…” shkruan Roland Barthes te autobiografia e tij mozaike, Roland Barthes by Roland Barthes.

Kur e lexova këtë pasazh, m’u kujtua jo ndonjë sirtar në shtëpi, edhe pse kemi plot të tillë, të mbushur me sende të varur pezull midis vdekjes dhe mundësisë, sado të brishtë të ripërdorimit; por frigoriferi, ku tërhiqen për të kaluar muzgun e tyre gjellët e mbetura, sallatat tashmë të lodhura, salcat pikante të paketuara ngjeshur, në arkivole plastike, ose tase prej balte të mbuluar me plastmas të tejdukshëm; fruta të qëruara përgjysmë, si natyra të qeta të lëna edhe ato përgjysmë, pse tepër të ngjashme me natyra të qeta të mëparshme.

More…

NJË ORË KAFE 3

ore me filxhanShqiptarët e postotalitarizmit kanë importuar çdo gjë nga jashtë: veshmbathje, ide, mënyra jetese, ligje, bashkëshortë, programe kompjuterikë, muzikë, art, domate, kuzhinë, ëmbëlsira, vese, verë, virtyte, e kështu me radhë deri në hollësi. Krejt normale. Të gjitha vendet që hapen ndaj botës, sidomos kur janë të vegjël, sillen në këtë mënyrë. Është e pashmangshme. Por a mund të importohet çdo gjë? Edhe mundet, por ndonjëherë mallrat, ose idetë që hidhen në treg e që vijnë nga jashtë, jo gjithnjë përputhen me mendësinë vendase. Herë kanë vështirësi për t’u afrirmuar, herë imponohen me autoritet, herë përvetësohen sikur të ishin traditë. More…

TË UDHËTOSH PA BILETË 14

pulmanKur studioja në Romë, si pasuniversitar, merrja nga shteti italian një bursë fare modeste: 600 mijë lireta në muaj (në atë kohë, rreth 400 dollarë). Kombinimi i këtyre pak liretave me nevojat e një shqiptari të lëshuar nga zinxhirët e Shqipërisë autarkike kish efekte veçanërisht toksike – sidomos për një person të vdekur kulturalisht urie, si puna ime.

Mes përpjekjeve patetike që bëja në atë kohë për të kursyer para, ajo që më ka futur në mendime më pas ka qenë që hipja pa biletë në urban. Një biletë autobusi kushtonte 700 lireta; po të bleja një abone mujore, çmimi binte shumë – e megjithatë, të gjithë ne, studentë e pasuniversitarë shqiptarë, udhëtonim pa biletë.

More…

LOJA TJETËR 4

JO-SLOTNuk mund të pretendojmë që vëmendja e mediave të përqendrohet gjithnjë në luftën kundër lojërave të fatit. Megjithatë, heshtja që pasoi fushatën kundër lojërave të jashtëligjshme, që praktikisht karakterizoi aktivitetin fillestar të qeverisë, tregon se opinioni publik nuk është sensibilizuar sa duhet kundër rreziqeve që ato paraqesin për ekonominë e shoqërinë shqiptare.

Dyshimit se aksioni ndaj tyre ishte thjesht operacion mediatik mund t’i përgjigjesh vetëm duke intensifikuar sulmin ndaj tyre, duke kujtuar në radhë të parë dëmet shumëplanëshe që të ashtuquajturat lojëra të fatit u shkaktojnë njerëzve. Mirëpo, kjo kërkon edhe angazhimin e mediave për t’i ndërgjegjësuar qytetarët se pas ngjyrave e dritave marramendëse të lojërave të fatit fshihen rreziqe tinëzare. More…

SHQIPTARËT NDALUAN NË ASTI 2

Shtigje të panjohura

Për çka ndodhi në Asti të Italisë mund të jepen arsye e shpjegime të ndryshme. Gjithsesi, nuk duhej të ndodhte. Bëhet fjalë për një histori të koklavitur, sidomos për ata që janë larg politikës italiane dhe labirinteve të saj. Në vjeshtën e këtij viti, Partia Demokratike, një nga partitë më të rëndësishme italiane, vendosi të zhvillojë të ashtuquajturat “primarie” për të zgjedhur kryetarin e vet. Pa hyrë në xhunglën e polemikave që shoqëruan rregullat dhe kandidaturat, duhet thënë se lufta për drejtimin e partisë filloi menjëherë e ashpër, sidomos pas rezultateve zhgënjyese të partisë gjatë zgjedhjeve të fundit dhe dorëheqjes së lidershipit që e drejtoi PD-në vitet e fundit. Kandidaturat kryesore për postin e kryetarit të partisë së qendrës së majtë janë katër: Gianni Cuperlo, Matteo Renzi, Gianni Pittella, Giuseppe Civati. More…

ÇEKU KIMIK 1

Vura re se, menjëherë pas ndërhyrjes së kryeministrit Rama, që e zgjidhi përfundimisht dilemën e armëve kimike, u rrit numri i atyre që shprehën në publik, nga të dy krahët e spektrit politik, keqardhjen se me këtë kishim humbur një shans të jashtëzakonshëm, meqë së bashku me armët e Sirisë do të na vinin edhe miliarda dollarë qyl, për t’i shpenzuar si të dëshironim.

Që këta miliarda nuk ekzistojnë, këtë e sqaroi Rama vetë, prandaj unë këtu nuk dua të diskutoj vërtetësinë e një ëndrre në diell, por këmbënguljen me të cilën ne, si shoqëri dhe si opinion publik, po u rikthehemi gjepurave të tilla.

More…

GOTA E INTEGRIMIT 2

Cilat fjalë kyçe duhet të përdorim për të sintetizuar ecurinë e integrimit social të imigrantëve në Itali? Çfarë shenjash ose etiketash (tag) duhet të fusim tek analiza e aspekteve të ndryshme si diskriminimi, racizmi, pluralizmi fetar, shtetësia, familja, banimi, komunikimi, shërbimi shëndetësor, puna, shkolla, e kështu me radhë? Mund të na duhen shumë, por disa nuk duhet të mungojnë: dritëhije, dykuptimësi, pasiguri, dyanshmëri, udhëkryq, degëzim, kontrast… Bëhet fjalë për terma transversale, që mund të shoqëronin cilindo argument të imigracionit kur flitet për përfshirjen sociale dhe shanset e barabarta. Megjithatë, nuk janë fjalë neutrale, sepse nuk përshenjojnë baraslargësi ose ekuilibër, por ndonjëherë hendeqe të mëdha dhe teprime të forta. E ndonjë mëdyshje tek mendojmë për të ardhmen. Pra, bëhet fjalë për gotën klasike gjysmë të mbushur e gjysmë të zbrazët? Ndoshta, por nuk është çështje perceptimi. More…

PLEHRAXHINJTË E PERËNDIMIT 16

trashNë kontekstin e luftës civile në Siri dhe përpjekjeve të OKB-së për të eliminuar armët kimike të regjimit të atjeshëm, nuk ka asnjë arsye që ky eliminim të kryhet pikërisht në Shqipëri, me përjashtim të faktit që Shqipërisë dhe qytetarëve të saj nuk u “lejohet” të arsyetojnë për këtë punë; ose më keq akoma, u jepen pará në dorë, për të mos arsyetuar.

Refuzimi i përgjithshëm për këto armë nuk është vetëm reaksion epidermik, as i bazuar në frikën – teknikisht të pabazuar – se mos këto “armë” marrin dhenë dhe na helmojnë të gjithëve; por lidhet edhe me një faktor psikologjik të masës, meqë paraqitet si refuzim i së tashmes shqiptare, ku Shqipëria nuk trajtohet aq si partner a palë, sesa si territor, ose djerrinë e Perëndimit.

Është pra çështje dinjiteti, tek i cili kapemi të gjithë, sidomos në rrethanat kur nuk kemi ç’të humbasim më.

More…

KODI I DERRKUCIT 2

kotia-votimit-derrJehona e zgjedhjeve shqiptare nuk ka përfunduar ende, ndaj të diskutosh për kode zgjedhore në këto momente tingëllon disi e pazakontë. Mirëpo debatet në Italinë fqinje, që sillen prej vitesh rrotull ligjit elektoral, na shtyjnë të bëjmë ndonjë konsideratë që nuk mëton të futet në axhendën e politikës shqiptare, anipse mund të shërbejë për zbërthimin e saj.

Si do t’u jetë dukur vallë, atyre që nuk e ndjekin rregullisht politikën italiane, deklarata e Kryetarit të Këshillit të ministrave Enrico Letta: “Porcellum për mua është e keqja absolute, do të bëj gjithshka në mënyrë që të mos votohet më me Porcellum-in ose me ndonjë kopje të tij”? E pakuptueshme. Çfarë mendojnë ata që u hedhin ndonjë sy, herë pas here, gazetave italiane? Atje lexohen prej vitesh deklarata, analiza, komente, nisma publike, kundër Porcellum-it. E megjithatë, pak duan ta ndryshojnë në praktikë. Edhe kjo e pakuptueshme.

More…

MASKA IMPORTI 3

kungull-halloweenHalloween kaloi edhe këtë vit, pa shmangur vëmendjen e mediave që nuk harruan të na raportojnë për festimet e ndryshme. Dikush u përpoq të na shpjegonte origjinën kelte të festës, dikush na informoi për ngazëllimin e fëmijëve, dikush tjetër na njoftoi për teprimet festive të të rinjve. Ligjërimi publik për Halloween-in filloi e mbaroi me imazhet festive: kunguj me fytyrë, maska të shpifura, veshje të frikshme, lakuriqësi shtrigash, njerëz fantazma, lokale të zhurmshme… Tashmë Halloween, thuhet kudo, është kthyer në festë tradicionale.

More…

LOJËRA ME FATIN 3

lojera_fatiAjo që i mungon shoqërisë shqiptare në qëndrimin ndaj lojërave të fatit është pikërisht vizioni shumëplanësh i dukurisë. Natyrisht, ky vizion i duhet në radhë të parë politikës, së cilës i takon që t’u japë zgjidhje konkrete problemeve. Por fillimisht lipset të kuptojmë problemet që shtrohen për zgjidhje.

Pavarësisht se reagimi i qeverisë shqiptare mund të konsiderohet si invaziv nga një palë, dhe si e pamjaftueshme nga pala tjetër, duhet thënë se opinioni publik i sheh me simpati ndërhyrjet e shtetit në fusha të tilla. Në këtë pikë basti duket i fituar. More…

NA KUJTOHET 11

YDRastësisht ndesha në librin Më kujtohet, të Ylli Demnerit, tek shëtisja në një librari; edhe pse kisha dëgjuar për të dhe, tani që e lexova, e mbaj për një nga librat më të mirë të zbuluar prej meje këtë vit, dhe jo vetëm në shqip.

Është një tekst kujtimesh të çlirëta, të pastrukturuara, ku autori i ofron lexuesit pamjet, zhurmat, aromat, shijet, zërat dhe personazhet e fëmijërisë dhe rinisë së tij në Tiranën e viteve 1960-1970.

Të gjitha këto marrin tingëllim magjik për mua, që i përkas të njëjtit brez me Demnerin, dhe që kam lëvizur në të njëjtat labirinte urbane dhe njerëzore, duke ndarë me të mbresa dhe reagime; aq më tepër që shtëpitë i kemi pasur relativisht afër (edhe pse kemi pasur veç një përshëndetje mes nesh).

More…

BAST I VËSHTIRË 34

bettingKjo javë në Shqipëri do të mbahet mend, mes të tjerash, edhe për blitz-in kundër qendrave të basteve dhe, në përgjithësi, për ndryshimin në politikën ndaj lojërave të fatit.

Opinioni publik është i ndarë midis bindjes se lojërat e fatit po shkaktojnë plagë sociale të pashembullta, pa llogaritur dëmet për ekonominë; dhe bindjes tjetër, më të rafinuar, se ato janë pjesë e ekonomisë së tregut dhe shteti nuk mund t’u tregojë qytetarëve se ç’të bëjnë me paratë e tyre.

Natyrisht, aksioni i tanishëm kundër pikave të basteve është ligjërisht dhe politikisht shumë më i kufizuar sesa dënimi i bixhozit si të tillë; meqë gjithnjë flitet për licenca, pará të dala jashtë Shqipërisë, etj. Administrata po vepron në planin ligjor, jo në atë moral.

More…